සිත - අභිධර්මයේ මූලික සිදුවීම

සිත සිට පටන් ගෙන පරමාර්ථ ධර්ම 4 (චිත්තය, චෛත සික, රූපය, නිබ්බාන), චිත්ත වීථිය (පියවර 17), චිත්ත 89 බෙදීම්, චෛතසික 52 සහ රූප 28 දක්වා සියල්ලම සම්බන්ධ කරන අන්තර්ක්‍රියාකාරී network ජාලය

🧠 සිත සිට ආරම්භය | 📊 චිත්ත වීථිය (17) | ⚡ පරමාර්ථ ධර්ම 4 | 🔗 එක් ජාලයකට සියලු data

සිත යනු කුමක්ද?

අභිධර්මයේ මූලික බෙදීමක් වන සිත යනු අරමුණක් අරගෙන හිත හටගන්න ආකාරය වන අත්තනෝ සිදුවීමකි. මෙය මනසේ ඇතිවන සියලුම සිතුවිලි වල මූලික ආකාරය වේ.

සිතුවිලි බෙදී යාමේ වැදගත්කම

සිතුවිලි කුසල් සහ අකුසල් බෙදීම් වලට වැටී සිටීම මගින් ධර්මයේ සත්‍යයන් විශේෂයෙන් ද්විත්ව සත්‍යය ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කිරීමට හැකි වේ.

අභිධර්ම දැනුම් ජාලය

graph LR %% SPINE index["index.html"]:::spine --> sitha["සිත (චිත්ත)"]:::spine sitha --> sitha_page["sitha-mind-page.html"]:::spine sitha_page --> knowledge["අභිධර්ම දැනුම"]:::spine %% BRANCH 1: ත්‍රිවිද්‍යාව sitha --> trivida["ත්‍රිවිද්‍යාව - රාග ද්වේශ මෝහ"]:::major trivida --> raga["රාගය (ලෝභය)"]:::minor trivida --> dwesha["ද්වේශ (පටිඝ) - තරහ"]:::minor trivida --> moha["මෝහ (අවිජ්ජා)"]:::minor raga --> raga_page["raga-analysis.html"]:::minor dwesha --> anger_page["anger-analysis.html"]:::minor moha --> moha_page["moha-analysis.html"]:::minor %% BRANCH 2: චිත්ත කාණ්ඩ sitha --> citta_cat["චිත්ත චෛතසික මූලික කාණ්ඩ"]:::major citta_cat --> kusala["කුසල් චිත්ත"]:::minor citta_cat --> akusala["අකුසල් චිත්ත"]:::minor citta_cat --> vipaka["විපාක චිත්ත"]:::minor citta_cat --> kiriya["ක්‍රියා චිත්ත"]:::minor akusala --> akusala_page["akusala-citta-page.html"]:::minor akusala -.-> raga akusala -.-> dwesha akusala -.-> moha %% BRANCH 3: මෙවලම් sitha --> tools["මෙවලම්"]:::major tools --> table["චිත්ත චෛතසික වගුව"]:::minor tools --> comparison["සංසන්දනය"]:::minor %% BRANCH 4: භූමි වර්ග sitha --> bhumi["භූමි වර්ග"]:::major bhumi --> rupavacara["රූපාවචර චිත්ත"]:::minor bhumi --> arupavacara["අරූපාවචර චිත්ත"]:::minor bhumi --> lokuttara["ලෝකෝත්තර චිත්ත"]:::minor %% BRANCH 5: චෛතසික 52 sitha --> cetasika52["චෛතසික 52"]:::major cetasika52 --> phassa["ඵස්සය"]:::minor cetasika52 --> vedana["වේදනා"]:::minor cetasika52 --> sanna["සංඤ්ඤා"]:::minor cetasika52 --> cetana["චේතනා"]:::minor %% BRANCH 6: විස්තර පිටු sitha --> all_cittas["සියලුම චිත්ත"]:::major all_cittas --> citta_idx["citta-index.html"]:::minor all_cittas --> detail_pages["විස්තර පිටු"]:::major detail_pages --> citta1["citta-1-detailed-page.html"]:::minor detail_pages --> citta2["citta-2-detailed-page.html"]:::minor detail_pages --> citta3["citta-3-detailed-page.html"]:::minor citta1 --> citta1_guide["citta-1-guide.html"]:::minor citta2 --> citta2_guide["citta-2-guide.html"]:::minor citta3 --> citta3_guide["citta-3-guide.html"]:::minor %% BRANCH 7: චෛතසික විග්‍රහයන් sitha --> cetasika_analysis["චෛතසික විග්‍රහයන්"]:::major cetasika_analysis -.-> phassa cetasika_analysis -.-> vedana cetasika_analysis -.-> sanna cetasika_analysis -.-> cetana %% STYLES classDef spine fill:#1565c0,stroke:#0d47a1,stroke-width:4px,color:#fff classDef major fill:#2196f3,stroke:#1976d2,stroke-width:3px,color:#fff classDef minor fill:#ff9800,stroke:#f57c00,stroke-width:2px,color:#fff

සංකේත පැහැදිලි කිරීම

Spine: මූලික ප්‍රවාහය
Major: ප්‍රධාන කාණ්ඩ
Minor: විස්තර පිටු

කුසල් සිත - සුභ කර්මයන්ගේ මූලාරම්භය

කුසල් සිත යනු සුභ කර්මයන් සම්බන්ධ වන සිතුවිලි වල කාණ්ඩයකි. මෙම සිතුවිලි විරාගය, අද්වේශය සහ අමෝහය යන ගුණාත්මක භාවයන්ගෙන් සමන්විත වේ.

කාමාවචර කුසල් චිත්ත 8

කාම භූමියේ සිදුවන කුසල් සිතුවිලි වල කාණ්ඩය

  • සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්ප්යුත්ත අසංස්කාරික කුසල් සිත
  • උපේක්ෂා සහගත ඤාණ සම්ප්යුත්ත සසංස්කාරික කුසල් සිත

රූපාවචර කුසල් චිත්ත 15

රූප භූමියේ ධ්‍යාන තුළ සිදුවන කුසල් සිතුවිලි

  • පඨමජ්ඣාන කුසල් සිත
  • දුතියජ්ඣාන කුසල් සිත

අරූපාවචර කුසල් චිත්ත 12

අරූප භූමියේ ධ්‍යාන තුළ සිදුවන කුසල් සිතුවිලි

  • ආකාසානඤ්චායතන කුසල් සිත
  • විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසල් සිත

ලෝකෝත්තර කුසල් චිත්ත 8

මාර්ගඵල තුළ සිදුවන ලෝකෝත්තර කුසල් සිතුවිලි

  • සෝතාපත්ති මාර්ග කුසල් සිත
  • අර්හත් මාර්ග කුසල් සිත

අකුසල් සිත - අසුභ කර්මයන්ගේ මූලාරම්භය

අකුසල් සිත යනු අසුභ කර්මයන් සම්බන්ධ වන සිතුවිලි වල කාණ්ඩයකි. මෙම සිතුවිලි රාගය, ද්වේශය සහ මෝහය යන අකුසල මූලයන්ගෙන් සමන්විත වේ.

ලෝභ මූල අකුසල් චිත්ත 8

ලෝභය මුල් කරගත් අකුසල් සිතුවිලි වල කාණ්ඩය

  • සෝමනස්ස සහගත දෘෂ්ටිගත සම්ප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික අකුසල් සිත
  • උපේක්ෂා සහගත දෘෂ්ටි විප්‍රයුක්ත සසංස්කාරික අකුසල් සිත

දෝස මූල අකුසල් චිත්ත 2

දෝෂය මුල් කරගත් අකුසල් සිතුවිලි වල කාණ්ඩය

  • දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්ප්යුත්ත අසංස්කාරික අකුසල් සිත
  • දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්ප්යුත්ත සසංස්කාරික අකුසල් සිත

මෝහ මූල අකුසල් චිත්ත 2

මෝහය මුල් කරගත් අකුසල් සිතුවිලි වල කාණ්ඩය

  • උපේක්ෂා සහගත උද්ධච්ච සම්ප්යුත්ත අසංස්කාරික අකුසල් සිත
  • උපේක්ෂා සහගත විචිකිච්ඡා සම්ප්යුත්ත අසංස්කාරික අකුසල් සිත

විපාක සහ ක්‍රියා චිත්ත

කර්ම විපාකයන්ගේ ප්‍රතිඵල සහ අරහත් වරුන්ගේ ක්‍රියාත්මක සිතුවිලි වල කාණ්ඩ විස්තර කර ඇත.

විපාක චිත්ත 23

කර්මයන්ගේ විපාකයන් ලෙස ඇතිවන සිතුවිලි

ක්‍රියා චිත්ත 11

අරහත් වරුන්ගේ ක්‍රියාත්මක සිතුවිලි

📚 මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ සහ යොමු කිරීම්

අභිධර්මය ගැඹුරින් අධ්‍යනය කිරීම සඳහා මෙහි දී ඇති මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ භාවිතා කරන්න. සෑම සිතුවිල්ලකටම අදාල යොමු කිරීම් ඇතුළත් කර ඇත.