බුද්ධ ධර්මයෙන් රාගය තේරුම් ගන්න
රාගය යනු ඇලීම, තණ්හාව, කාම ආශාව වේ. මෙය ලෝභ මූලික අකුසල් චිත්ත 8 තුළින් ප්රධාන වශයෙන් හටගන්නා බව අභිධර්මය පෙන්වයි.
"ලොභෝ චිත්තං තණ්හා සහගතං" — ලෝභය තණ්හාව සමග එක්ව සිත බන්ධනය කරයි
රාගය යනු ලෝභ චෛතසිකය මූලිකව හටගන්නා බව අභිධර්මය පෙන්වයි. මෙය අකුසල් චෛතසික 10 තුළින් එකකි.
| චෛතසිකය | විග්රහය | සම්ප්රයෝගය (ලෝභ සිත්වල) |
|---|---|---|
| ලෝභය | ඇලීම, තණ්හාව, කැමතිකම | ✓ (මූලික) |
| දිට්ඨි | මිථ්යා දෘෂ්ටිය (මම, මගේ) | ✓ (4 සිත්වල) |
| මෝහය | අවිද්යාව | ✓ |
| අහිරිකය | ලැජ්ජාව නැතිකම | ✓ |
| අනොත්තප්පය | ගුණ බිය නැතිකම | ✓ |
| උද්ධච්චය | සිත රිදීම | ✓ |
"ලොභෝ චේතසිකං අකුසලං" — ලෝභය අකුසල් චෛතසිකයකි
| සිතුවිල්ල / චෛතසික | හේතුව |
|---|---|
| ඇලීමේ සිතුවිල්ල (ලෝභයෙන්) | රූප, ශබ්ද, ගන්ධ ආදියට ඇලීම |
| "මම, මගේ" සිතුවිල්ල (දිට්ඨියෙන්) | අත්තභාවයට ඇලීම |
| අවිද්යා සිතුවිල්ල (මෝහයෙන්) | අනිත්ය බව නොදැනීම |
| ලැජ්ජාව නැති සිතුවිල්ල | පව් කිරීමට බිය නැති |
| ව්යාකූල සිතුවිල්ල | සිත රිදීම |
| ක්රියාව | විස්තර |
|---|---|
| අලෝභය වර්ධනය | දානය, චාගය, පැවිද්ද භාවනාව |
| නේකඛම්ම සීලය | කාමයෙන් වැළකීම |
| සෝතාපත්ති මග්ග | සක්කාය දෘෂ්ටිය නැති කිරීම |
| අනාගාමි මග්ග | කාම රාගය සදහටම නැති කිරීම |
| ප්රඥාව වර්ධනය | අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත දැකීම |
"අලොභෝ කුසලං" — අලෝභය කුසල් ධර්මයකි
| භාවනාව | විස්තර |
|---|---|
| අසුභ භාවනාව | කයේ අසුභ බව දැකීම → කාම රාගය නැති කිරීම |
| මරණානුස්සති | මරණය සිහියේ තබාගැනීම → භෝග ඇලීම අඩු කිරීම |
| විපස්සනා | අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත දැකීම |
| අනිච්ච භාවනාව | සියලු ධර්ම අනිත්ය බව දැකීම |
| චිත්ත වර්ගය | බලපෑම |
|---|---|
| අකුසල් 12 | ලෝභ මූල 8 → "තණ්හාවෙන් බන්ධනය" |
| කාමාවචර කුසල් | අලෝභය → රාගයට ප්රතිරූපය |
| ලෝකෝත්තර | රාගය සදහටම නැති → අනාගාමි/අරහත් |
රාගය ඇති කරන මූලික මානසික සාධක ක්ලික් කර ඒවායේ යෙදීමේ රාග සිත් බැලිය යුතුයි.
ඇලීම, තණ්හාව, කැමතිකම
මිථ්යා දෘෂ්ටිය, අත්තභාවය
අවිද්යාව, නොදැනීම
ලැජ්ජාව නැතිකම
| වර්ගය | අකුසල් | කුසල් (ප්රතිරූප) |
|---|---|---|
| මූලික චෛතසික | ලෝභ | අලෝභ (දානය) |
| පරිපාචක | දිට්ඨි | සම්මා දිට්ඨි |
| අවසාන ඵල | දුක්ඛ, බන්ධන | සුඛ, නිවන |