බුද්ධ ධර්මයෙන් අවිද්යාව තේරුම් ගන්න
අවිද්යාව යනු යථාභූත ඥාන දර්ශනය නැතිකම, ත්රිලක්ෂණ (අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත) නොදැනීම වේ. මෙය මෝහ චෛතසිකය ලෙස අභිධර්මයේ ප්රධාන වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, සියලුම අකුසල් චිත්ත 12 තුළ මූලික ලෙස ඇත.
"අවිජ්ජා පුබ්බංගමා අකුසලානං" — අවිද්යාව සියලු අකුසල්වල පූර්වගාමී වේ
අවිද්යාව යනු මෝහ චෛතසිකය ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙය අකුසල් සාධාරණ චෛතසික 4 තුළින් ප්රධාන වේ.
| චෛතසිකය | විග්රහය | සම්ප්රයෝගය (අකුසල් සිත්වල) |
|---|---|---|
| මෝහය | අවිද්යාව, නොදැනීම | ✓ (සියලුම අකුසල් 12) |
| අහිරිකය | ලැජ්ජාව නැතිකම | ✓ |
| අනොත්තප්පය | ගුණ බිය නැතිකම | ✓ |
| උද්ධච්චය | සිතේ අසංසුන්කම | ✓ |
"අවිජ්ජා චේතසිකං අකුසලං" — අවිද්යාව අකුසල් චෛතසිකයකි
| සිතුවිල්ල / චෛතසික | හේතුව |
|---|---|
| නොදැනීමේ සිතුවිල්ල (මෝහයෙන්) | ධර්මයන් ගැන තේරුම් නොගැනීම |
| සැක සිතුවිල්ල (විචිකිච්ඡාවෙන්) | කුසල/අකුසල් වෙන්කර නොහැකි වීම |
| අසංසුන් සිතුවිල්ල (උද්ධච්චයෙන්) | සිතේ එකඟතාව නැතිකම |
| ලැජ්ජාව නැති සිතුවිල්ල | පව් කිරීමට බිය නැති |
| ක්රියාව | විස්තර |
|---|---|
| ප්රඥාව වර්ධනය | යථාභූත ඥාන දර්ශනය → ත්රිලක්ෂණ දැකීම |
| ධර්ම ශ්රවණය | සූත්ර, විනය, අභිධර්ම අධ්යයනය |
| සෝතාපත්ති මග්ග | සක්කාය දෘෂ්ටිය, විචිකිච්ඡාව නැති කිරීම |
| අරහත් මග්ග | අවිද්යාව සදහටම නැති කිරීම |
"විජ්ජා උප්පජ්ජති, අවිජ්ජා නිරුජ්ඣති" — ඥානයෙන් අවිද්යාව නැති වේ
| භාවනාව | විස්තර |
|---|---|
| විපස්සනා භාවනාව | අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත දැකීම → අවිද්යාව නැති කිරීම |
| සතිපට්ඨාන | කය, වේදනා, චිත්ත, ධම්මානුපස්සනා |
| චතුරාර්ය සත්ය භාවනා | දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග දැකීම |
| යෝනිසෝ මනසිකාර | හේතු-ඵල සිතීම |
| චිත්ත වර්ගය | බලපෑම |
|---|---|
| අකුසල් 12 | අවිද්යාව මූලික → සියලුම අකුසල්වල පදනම |
| කුසල් 24 | ප්රඥාව → අවිද්යාවට ප්රතිරූපය |
| ලෝකෝත්තර 40 | අවිද්යාව සදහටම නැති → අරහත් |
මෝහය ඇති කරන මූලික මානසික සාධක ක්ලික් කර ඒවායේ යෙදීමේ මෝහ සිත් බැලිය යුතුයි.
අවිද්යාව, නොදැනීම
ලැජ්ජාව නැතිකම
ගුණ බිය නැතිකම
සිත රිදීම, අසහනය
| වර්ගය | අකුසල් | කුසල් (ප්රතිරූප) |
|---|---|---|
| මූලික චෛතසික | අවිද්යාව (මෝහ) | ප්රඥාව (විජ්ජා) |
| පරිපාචක | මිථ්යා දෘෂ්ටිය | සම්මා දිට්ඨි |
| අවසාන ඵල | සංසාර බන්ධන | නිවන |