මුල් පිටුවට

විතර්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකාග්‍රතා සහිත ප්‍රථම ධ්‍යාන විපාක සිත

රූපාවචර කුසල කර්මයක විපාක – ප්‍රථම ධ්‍යානයේ (විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා සහිත) රූපාවචර විපාක සිත.

රූපාවචර විපාක ප්‍රථම ධ්‍යාන විතර්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ චෛතසික 35
  • රූපාවචර කුසල කර්මයක (ප්‍රථම ධ්‍යාන කුසල) විපාකයකි.
  • ප්‍රථම ධ්‍යානයේ සියලු අංග සහිත: විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා.
  • රූප ලෝකයේ (රූප බ්‍රහ්ම ලෝකයේ) උපදින විපාක සිතකි.
  • චෛතසික 35ක් සමඟ රූපාවචර විපාකයක්; ධ්‍යාන අංග 5ක් සහිත.

භූමිය: රූප ලෝකය (රූප බ්‍රහ්ම ලෝකය).

උත්පත්තිය: රූපාවචර ප්‍රථම ධ්‍යාන කුසල කර්මයේ පලාඵල.

අත්දැකීම: ආත්මසන්තෝෂය + නිර්මාණශීලී පරිණාමයක්.

රූපය: දැනුමට සම්බන්ධ ව පසුතැවක් නැති සතුට.

  • සෝමනස්ස: සතුටේ සුව • සමෘද්ධ සන්තෝෂයේ මනෝවෘත්තිය.
  • ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත: දැනුමට සම්බන්ධ, නිවැරදි අවබෝධයක් ඇති.
  • අසංස්කාරික: අතිරික්ත හේතුකරණයක් නැතිව ස්වයංක්‍රීයව උදාවන.
  • රූපාවචර විපාක: රූපාවචර කුසල කර්මයක අත්දැකුණු පල; නව කර්මයක් නොකෙරේ.
  • ප්‍රථම ධ්‍යාන: විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා – ධ්‍යාන අංග 5ක් සහිත.

“නිරෝගි සතුට + දැනුම + ස්වයංක්‍රීය උපදනය” යන එකතුව මෙහි නිරූපණය වේ.

වර්ගීකරණ

  • භූමිය: රූපාවචර විපාක.
  • උත්පත්තිය: රූපාවචර ප්‍රථම ධ්‍යාන කුසල චිත්තයන්ගේ ප්‍රතිඵලය.
  • අරමුණ: රූප ලෝක අරමුණක් (කසිණ ආදී).
  • කාලය: කලිෂ්ඨ කර්මයක පසුව හෝ වර්තමාන අතීත කර්මයකට හේතුවෙන්.

සම්බන්ධතා

  • චිත්ත #86 → රූපාවචර විපාක කාණ්ඩයේ එකකි.
  • ප්‍රථම ධ්‍යාන විපාකයන්ගේ සමූහයේ එකකි.
  • #87, #88, #89 සමඟ ධ්‍යාන විපාක සමූහය.

කාර්ය 3ක

පට්ටිසන්ධි (අයහපත් නොවන උපපත්තිය) භවඟ (දෛනික මූල) විපාක විඤ්ඤාණ (ඵස්ස/උපාධි)

ප්‍රථම ධ්‍යාන විපාකයේ චෛතසික 35ක් පවතී: සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7 + ධ්‍යාන අංග 5 (විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා) + අනිත්‍ය චෛතසික.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස වේදනා (සෝමනස්ස) සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

පාකිණ්ණක 6

විතක්ක විචාර අධිමොක්ඛ විරිය පීති ඡන්ද

සෝභන සමාන 19

  • අලෝභ, අදෝස, අමෝහ, සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප
  • කාය/චිත්ත පසද්ධි, ලහුතා, මුදුතා, කම්මණ්‍යතා, පාගුඤ්ඤතා, උජුකතා
  • සමාධි ශක්තිය, කරුණා, මෛත්‍රී, උපේක්ෂා, පඤ්ඤා, විරිය

කාර්යමය ජ්හාන අංග 5

විතක්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකාග්‍රතා

කාම ලෝකයේ වුවත් සෝභන චිත්තයට ජ්හාන අංග අඩංගුවේ.

විපාකයේ දී ප්‍රමුඛත්වය

  • විතක්ක/විචාර අඩංගුවීම නිසා දැනුමට යොමු කරයි.
  • සෝමනස්ස + පඤ්ඤා → සමාජීය خوبی සම්ප්‍රේෂණයට උචිත අයුරින් ප්‍රතිචාර දීමට උපකාරී.
1. ධර්ම දායකයාට අයත් සතුට
දානයක් සිදුකළ අයෙකුට වහා ඇතිවන හිරි/සතුට සහිත සිත මෙයයි.
2. භාවනා භික්ෂුවගේ වෛරයායක මත රහස
සත්තවෙක් නිවේලිතය පවත්වන විට සමාජය වටහාගෙන වටින සතුට මෙයයි.
3. නිවැරදි තීරණයක පසු සතුට
නායකයෙකු විසින් උතුම් නීතියක් ක්‍රියාත්මක කළ විට උපදින නිර්භීත සතුට මෙයින් පැහැදිලිය.
  • මෙය පට්ටිසන්ධි චිත්තයකි (සුදුසු උපපත්තියකට මග දක්වයි) හෝ භවඟ/විපාක වර්ගයෙන් උදාවෙන පුන්‍යමය චිත්තයකි.
  • ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත බව නිසා අවිජ්ජා පසුබායි; නමුත් තවම සංයෝජන පවතී.
  • අසංස්කාරික – සිරුරට/කල්පනාවට වැඩිපුර දඬුවම් නොදී ස්වයංක්‍රීයවක්.
  • අවිද්‍යා නිරෝධයට පදනම් විය හැකි හොඳ මොහොතක් – නිවැරදි විමර්ශනයකට පාලමක්.

පටිසන්ධි භූමිකාව

සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත විපාකය සාක්ශාත් සුවඳු උපපත්තියකට පදනමයි (මානුෂික/දෙව් ලෝකය).

භාවනා/අභ්‍යාසය

  • දිනපතා මෛත්‍රී/කරුණා භාවනා සිදුකර සෝමනස්ස විපාකය නායකත්වය කරනු.
  • ඤාණයට සම්බන්ධ සතුට නිවැරදිව භාවිතට ගෙන යාමට ධම්ම දැනුම වඩාත් වැඩි කරන්න.
  • සතුට හඳුනාගෙන කුසල ක්‍රියාවලියක් වෙත මාරු කරගන්න.

සැලකිලිමත් විය යුතු දෑ

  • විපාකය තුළ මතුවන සතුට අසාධාරණ ගොඩනැගීමකට භාවිතා නොකරන්න.
  • කල්පිත “මම” බවට අමාරු වෙමින් අත්ත, සෙවුම් ත්‍යාග කරන්න.
  • විපාක සතුට යළි කුසල ක්‍රියාවකට පවත්වන්න (දාන, සෙවිලි, මෛත්‍රී).

මතක සටහන

“සුභකර්මයක සෞම්‍ය සතුට – පසුවත් නිරෝගී දැනුමට පදනමක් කරගන්න.”

සාරාංශයෙන් – ප්‍රථම ධ්‍යාන විපාක සිත

🧘

ප්‍රථම ධ්‍යාන

විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා.

🌌

රූපාවචර

රූප බ්‍රහ්ම ලෝකයේ විපාකය.

විපාක

රූපාවචර කුසල කර්මයේ පල.

🔢

චෛතසික 35

ධ්‍යාන අංග 5ක් සහිත.

ප්‍රථම ධ්‍යාන විපාක චිත්තය – රූපාවචර කුසල කර්මයක විපාකයකි; විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා සහිත.

}