මුල් පිටුවට

උපේක්ෂා සහගත ඥාන විප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියා චිත්තය

කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන ක්‍රියා සිත – උපේක්ෂාව සහිත (උපේක්ෂා සහගත) ඥානයෙන් වෙන්ව (ඥාන විප්‍රයුක්ත) අසංස්කාරික කාමාවචර ක්‍රියා සිත.

කාමාවචර ක්‍රියා උපේක්ෂා සහගත ඥාන විප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික චෛතසික 33

කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන ක්‍රියා සිතකි (අරහන්තයන්ගේ සිත).
ඥාන විප්‍රයුක්ත බව නිසා ඥාණයෙන් වෙන්ව ඇති අතර, කාර්යයන් සරල ආකාරයෙන් කරනු ලබයි.
අසංස්කාරික – කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උදාවන.
චෛතසික 33ක් සමඟ සෝභන කාමාවචර ක්‍රියා සිතකි; සම්පූර්ණ අලෝභ/අදෝස/අමෝහ මූල නොවූවද සෝභන සංග්‍රහයක්.

භූමිය: කාම ලෝකය (සත්තලොකය).

උත්පත්තිය: ත්‍රෛලෝකික සුභ කර්මයේ පලාඵල.

අත්දැකීම: ආත්මසන්තෝෂය + නිර්මාණශීලී පරිණාමයක් + යම් ආයාසයකින්.

රූපය: දැනුමට සම්බන්ධ ව පසුතැවක් නැති සතුට.

උපේක්ෂා: සමතුලිතතාව • නොසතුටු නොවන, නොදුක් වන සමතුලිත මනෝවෘත්තිය.
ඥාන විප්‍රයුක්ත: ඥාණයෙන් වෙන්ව ඇති, දැනුමට සම්බන්ධ නොවන.
අසංස්කාරික: කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උදාවන.
ක්‍රියා: කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන සිත; නව කර්මයක් නොඋපදවයි.

"සමතුලිතතාව + ඥාණයෙන් වෙන්වීම + ස්වයංක්‍රීය උපදනය" යන එකතුව මෙහි නිරූපණය වේ.

වර්ගීකරණ

භූමිය: කාමාවචර විපාක.
උත්පත්තිය: කාමාවචර කුසල අසංස්කාරික චිත්තයන්ගේ ප්‍රතිඵලය.
අරමුණ: කාම ලෝක අරමුණක් (සුභ දෘශ්‍ය, ශබ්ද, ආදී).
කාලය: කලිෂ්ඨ කර්මයක පසුව හෝ වර්තමාන අතීත කර්මයකට හේතුවෙන්.

සම්බන්ධතා

චිත්ත #84 → කාමාවචර ක්‍රියා කාණ්ඩයේ එකකි.
උපේක්ෂා + ඥාන විප්‍රයුක්ත + අසංස්කාරික ක්‍රියායන්ගේ සමූහයේ එකකි.
#85 (සසංස්කාරික) සමඟ අසංස්කාරික යුගලයක්.

                        ක්‍රියා චිත්තයන්ගේ විශේෂත්වය
                        ක්‍රියා චිත්තයන් කර්මයක් නොකරන බැවින් නව කර්මයක් නොඋපදවයි.
අරහන්තයන්ගේ සිත; කාර්යයන් පමණක් කරන, කර්මයක් නොකරන.

                    

උපේක්ෂා සහගත ඥාන විප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියායේ චෛතසික 33ක් පවතී.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

පකිණ්ණක 13

විතක්ක, විචාර, අධිමොක්ඛ, විරිය, පීති, චන්ද
මනසිකාර, විතක්ක, විචාර, විරිය, පීති, චන්ද, අධිමොක්ඛ

ඥාන විප්‍රයුක්ත

අලෝභ අදෝස අමෝහ

ඥාන විප්‍රයුක්ත බව නිසා ඤාණ චෛතසිකය නැත. අසංස්කාරික බව නිසා සරල සංයුතියකි.

                        විපාක චෛතසික විශේෂත්වය
                        විපාක චිත්තයන් කර්මයක් නොකරන බැවින් නව කර්මයක් නොඋපදවයි.
කුසල කර්මයක පලාඵලයක් ලෙස උපදින අතර, එය අත්විඳීම පමණක් කරයි.

                    

1. දානයක් දීමෙන් පසු
යම් කෙනෙකුට දානයක් දීමෙන් පසු, යම් යම් සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් සතුටු වන අවස්ථාවක මෙය උපදී.

2. සිල් රැකීමෙන් පසු
සිල් රැකීමෙන් පසු, යම් යම් සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් සතුටු වන අවස්ථාවක මෙය උපදී.

3. භාවනාවෙන් පසු
භාවනාවෙන් පසු, යම් යම් සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් සතුටු වන අවස්ථාවක මෙය උපදී.

විපාක චිත්තයන්ගේ විශේෂත්වය

විපාක චිත්තයන් කර්මයක් නොකරන බැවින් නව කර්මයක් නොඋපදවයි.
කුසල/අකුසල කර්මයන්ගේ පලාඵලයක් ලෙස උපදින අතර, එය අත්විඳීම පමණක් කරයි.
සසංස්කාරික බව නිසා යම් යම් හේතුකරණයකින් හෝ අතිරික්ත ආයාසයකින් උපදින බැවින් අතිරික්ත චෛතසික ඇත.

                        සසංස්කාරික vs අසංස්කාරික
                        සසංස්කාරික: යම් යම් හේතුකරණයකින් හෝ අතිරික්ත ආයාසයකින් උපදින.
අසංස්කාරික: කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උදාවක්.

                    

උපේක්ෂා සහගත ඥාන විප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික විපාක චිත්තය – කුසල කර්මයක වහාම ලබන සුභ විපාකයකි. ඥාන විප්‍රයුක්ත බව නිසා ඥාණයෙන් වෙන්ව ඇති අතර, ඵලය සරල ආකාරයෙන් අත්විඳිය හැක. අසංස්කාරික බව නිසා කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උපදින බැවින් සරල සංයුතියකි.

වර්ගය

කාමාවචර ක්‍රියා

වේදනා

උපේක්ෂා

ඥාණ

විප්‍රයුක්ත

සංස්කාර

අසංස්කාරික

චෛතසික

උපේක්ෂා සහගත ඥාන විප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියා චිත්තය – කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන සිතකි.