මුල් පිටුවට

උපේක්ෂා සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියා චිත්තය

කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන ක්‍රියා සිත – උපේක්ෂාව සහිත (උපේක්ෂා සහගත) ඤාණය සමඟ එක්ව (ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත) අසංස්කාරික කාමාවචර ක්‍රියා සිත.

කාමාවචර ක්‍රියා උපේක්ෂා සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික චෛතසික 34

කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන ක්‍රියා සිතකි (අරහන්තයන්ගේ සිත).
ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත බව නිසා කාර්යයන් දැන ගැනීම මගින් බුද්ධිමත් ආකාරයෙන් කරනු ලබයි.
අසංස්කාරික – කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උදාවන.
චෛතසික 34ක් සමඟ සෝභන කාමාවචර ක්‍රියා සිතකි; සම්පූර්ණ අලෝභ/අදෝස/අමෝහ මූල නොවූවද සෝභන සංග්‍රහයක්.

භූමිය: කාම ලෝකය (සත්තලොකය).

උත්පත්තිය: ත්‍රෛලෝකික සුභ කර්මයේ පලාඵල.

අත්දැකීම: ආත්මසන්තෝෂය + නිර්මාණශීලී පරිණාමයක් + යම් ආයාසයකින්.

රූපය: දැනුමට සම්බන්ධ ව පසුතැවක් නැති සතුට.

උපේක්ෂා: සමතුලිතතාව • නොසතුටු නොවන, නොදුක් වන සමතුලිත මනෝවෘත්තිය.
ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත: දැනුමට සම්බන්ධ, නිවැරදි අවබෝධයක් ඇති.
අසංස්කාරික: කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උදාවන.
ක්‍රියා: කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන සිත; නව කර්මයක් නොඋපදවයි.

“සමතුලිතතාව + දැනුම + ස්වයංක්‍රීය උපදනය” යන එකතුව මෙහි නිරූපණය වේ.

වර්ගීකරණ

භූමිය: කාමාවචර සෝභන ක්‍රියා.
උත්පත්තිය: අරහන්තයන්ගේ සිත; කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන.
අරමුණ: කාම ලෝක අරමුණක් (සුභ දෘශ්‍ය, ශබ්ද, ආදී).
කාලය: කලිෂ්ඨ කර්මයක පසුව හෝ වර්තමාන අතීත කර්මයකට හේතුවෙන්.

සම්බන්ධතා

චිත්ත #82 → කාමාවචර ක්‍රියා කාණ්ඩයේ එකකි.
උපේක්ෂා + ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත + අසංස්කාරික ක්‍රියායන්ගේ සමූහයේ එකකි.
#83 (සසංස්කාරික) සමඟ අසංස්කාරික යුගලයක්.

                        ක්‍රියා චිත්තයන්ගේ විශේෂත්වය
                        ක්‍රියා චිත්තයන් කර්මයක් නොකරන බැවින් නව කර්මයක් නොඋපදවයි.
අරහන්තයන්ගේ සිත; කාර්යයන් පමණක් කරන, කර්මයක් නොකරන.

                    

උපේක්ෂා සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියායේ චෛතසික 34ක් පවතී.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

පකිණ්ණක 13

විතක්ක, විචාර, අධිමොක්ඛ, විරිය, පීති, චන්ද
මනසිකාර, විතක්ක, විචාර, විරිය, පීති, චන්ද, අධිමොක්ඛ

ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත

ඤාණ අලෝභ අදෝස අමෝහ

අසංස්කාරික බව නිසා සරල සංයුතියකි.

                        විපාක චෛතසික විශේෂත්වය
                        විපාක චිත්තයන් කර්මයක් නොකරන බැවින් නව කර්මයක් නොඋපදවයි.
කුසල කර්මයක පලාඵලයක් ලෙස උපදින අතර, එය අත්විඳීම පමණක් කරයි.

                    

1. දානයක් දීමෙන් පසු
යම් කෙනෙකුට දානයක් දීමෙන් පසු, යම් යම් සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් සතුටු වන අවස්ථාවක මෙය උපදී.

2. සිල් රැකීමෙන් පසු
සිල් රැකීමෙන් පසු, යම් යම් සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් සතුටු වන අවස්ථාවක මෙය උපදී.

3. භාවනාවෙන් පසු
භාවනාවෙන් පසු, යම් යම් සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් සතුටු වන අවස්ථාවක මෙය උපදී.

විපාක චිත්තයන්ගේ විශේෂත්වය

විපාක චිත්තයන් කර්මයක් නොකරන බැවින් නව කර්මයක් නොඋපදවයි.
කුසල/අකුසල කර්මයන්ගේ පලාඵලයක් ලෙස උපදින අතර, එය අත්විඳීම පමණක් කරයි.
සසංස්කාරික බව නිසා යම් යම් හේතුකරණයකින් හෝ අතිරික්ත ආයාසයකින් උපදින බැවින් අතිරික්ත චෛතසික ඇත.

                        සසංස්කාරික vs අසංස්කාරික
                        සසංස්කාරික: යම් යම් හේතුකරණයකින් හෝ අතිරික්ත ආයාසයකින් උපදින.
අසංස්කාරික: කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උදාවක්.

                    

උපේක්ෂා සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියා චිත්තය – කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන සිතකි. ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත බව නිසා කාර්යයන් දැන ගැනීම මගින් බුද්ධිමත් ආකාරයෙන් කරනු ලබයි. අසංස්කාරික බව නිසා කිසිදු සංකල්පනයකින් හෝ අතිරේක ආයාසයකින් තොරව ස්වයංක්‍රීයව උපදින බැවින් සරල සංයුතියකි.

වර්ගය

කාමාවචර ක්‍රියා

වේදනා

උපේක්ෂා

ඤාණ

සම්ප්‍රයුක්ත

සංස්කාර

අසංස්කාරික

චෛතසික

උපේක්ෂා සහගත ඤාණ සම්ප්‍රයුක්ත අසංස්කාරික ක්‍රියා චිත්තය – කර්මයක් නොකරන, කාර්යයන් පමණක් කරන සිතකි.