මුල් පිටුවට

පංචම ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය

සංසාරයේ අග්‍රමහාවූ අවසන් මග්ගය – පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා මත ඉතිරි සංයෝජන පස්ම නසන අරහත් මග්ගය.

ලෝකූත්තර මග්ග අරහත් මග්ග (5 වන ධ්‍යානය) චෛතසික 30 ත්‍රිහේතුක අවසාන සංයෝජන නාශය
  • අරහත් මග්ගය යනු ඉතිරි සංයෝජන පස්ම (රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච, අවිජ්ජා) සදාකාලිකව නසන අවසන් මග්ගයයි.
  • පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින අතිනිර්වේදිත භාවය මත මෙය හටගනී.
  • චෛතසික සංයුතිය 30ක් – ත්‍රිහේතුක ලෝකූත්තර මග්ගයක්, නව කර්මයක් නොසෑදේ.
  • ඵල චිත්තය (#69) වහාම උපදින අතර සංසාර ගමන මෙයින් අවසන් වේ.

ස්වභාවය: අවසන් මග්ගය • ත්‍රිහේතුක

අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු (සම්පූර්ණ නිදහස).

ඵල: අරහත් ඵලය (#69).

ලක්ෂණය: “කර්ම සහ උපධි සම්පූර්ණයෙන් නසන” ක්ෂණය.

  • අරහත්: සම්පූර්ණ නිදහස; අවිජ්ජාව අවසන් වරට නසන තත්ත්වය.
  • මග්ග: අට මග්ගංග එකම චිත්තකාලයකදී සම්පූර්ණයෙන් ක්‍රියාකර කේලෙස් අබාධ කරයි.
  • පංචම ධ්‍යානය: උපේක්ෂා හා ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින නිශ්ශබ්ද සමාධිය.
  • ත්‍රිහේතුක: අලෝභ, අදෝස, අමෝහ – අවසාන ක්ෂණයේ සර්වතා සම්පූර්ණයි.

අරහත් මග්ගය – “සංසාරය අවසන් කළ තීරණාත්මක ජීවන ක්ෂණය” ලෙස සිහි තබන්න.

වර්ගීකරණ

  • අභිධර්ම නාමය: ලෝකූත්තර කුසල (පංචම ධ්‍යානය – අරහත්).
  • ජ්හාන වර්ගය: පංචම ධ්‍යානය.
  • අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.
  • කාලය: අනාගාමී ඵලයෙන් පසු, අවසන් මඟ.

සම්බන්ධතා

  • චිත්ත #67 (අනාගාමී ඵල) → #68 (අරහත් මග්ග) → #69 (අරහත් ඵල).
  • මෙයට පසු කිසිදු කර්ම උපචය නොමැති නිසා අනවශ්‍ය උපපත්තියක් නෑ.

අට මග්ගංග සම්පූර්ණ කිරීම

සම්මා දිට්ඨි සම්මා සංකප්ප සම්මා වාචා සම්මා කම්මන්ත සම්මා ආජීව සම්මා වායාම සම්මා සති සම්මා සමාධි

අන්ය පංචම ධ්‍යාන මග්ගවල මෙන් මෙහිද විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ නොමැති නිසා චෛතසික 30ක් පමණි. නමුත් මෙය අවසන් වරට කර්ම නසන සංයුතියයි.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

සෝභන සමාන 19

  • අලෝභ, අදෝස, අමෝහ, සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප
  • කාය/චිත්ත පසද්ධි, ලහුතා, මුදුතා, කම්මණ්‍යතා, පාගුඤ්ඤතා, උජුකතා
  • මෛත්‍රී, කරුණා, උපේක්ෂා, පඤ්ඤා, විරිය

පංචම ධ්‍යානයේ අංග 4

අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂා ඒකාග්‍රතා චිත්ත ලහුතා චිත්ත කම්මණ්‍යතා

මෙම අංගවල ස්ථාවරභාවය නිසා කර්ම සම්පූර්ණයෙන් නසයි.

ජ්හාන විශේෂය

  • උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා අතිමහත් නිශ්ශබ්ද භාවයක් නිර්මාණය කර අවිජ්ජාව අවසන් කරයි.
  • සම්මා සමාධිය නිරන්තරයෙන් මග්ගඵලය සාර්ථක කරන එකම අවස්ථාව.
1. අරහත් සිහිවටන භික්ෂුව
දහම් සේවය අවසන් කර සමාධිය ගැඹුරු කළ භික්ෂුවකට පංචම ධ්‍යානයේදී අවසන් මග්ගය නිරූපණය වේ.
2. ධර්ම දේශනාගරු
අනාගාමී භාවයෙන් පසු අන්‍යයන්ට අවසන් උපදෙස් දෙමින් තමන්ම අවසන් මග්ගය වටහාගන්නා ගුරුන් වහන්සේ.
3. නිශ්ශබ්ද වනයේ නිරත
වනයේ කාලය ගතකර සත්‍ය 4 නිරන්තරයෙන් විමසන සමාධි සනහා අයට රූප/අරූප රාගය අතුරුදහන් වීමේ අවස්ථාව මෙයයි.
  • අරහත් මග්ගය එක් චිත්තයක් පමණක් වන අතර සංසාරයේ සියලු සංයෝජන නසන අවසන් ක්‍රියාවයි.
  • අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂාව නිසා කර්මික ආශාව, ව්‍යාපෘතිය, අවිජ්ජාව හුදෙක් අතුරුදහන් වේ.
  • ජ්හානික පදනම – රූප/අරූප රාගය අලවාගෙන තිබූ කල්පිතභාවය නිකේතනයක් නැතිව අවසන් වේ.
  • අරහත් මග්ගයට පසු “කර්මයක් නැත” – උපධි ඉවත් වීම නිසා අනවශ්‍ය උපපත්තියක් නැතිවී යයි.

සංයෝජන නාශය

තවම නසන සංයෝජන:
රූපරාග • අරූපරාග • මාන • උද්ධච්ච • අවිජ්ජා

පළමුවේ දැනටමත් නැති වූව:
සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස, කාමරාග, පටිඝ.

භාවනා ක්‍රියාවලිය

  • පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාව උපයෝගී කර සත්‍ය 4/පටිච්චසමුප්පාදය නිරන්තර සඟවාගන්න.
  • සන්ඛාරයන්ගේ ඉතිරිකිරීම් සෙරෙප්‍රට ඉවත් කිරීමට සතිපට්ඨාන 4, ආනපානෙන් විමර්ශනය කරන්න.
  • අරහත් මග්ගය පතුරාගැනීමට දෛනික සමාධි කාලයක් – “අවසාන අනුගමනය” ලෙස සලස්වන්න.

සැලකිලිමත් විය යුතු දෑ

  • අවසාන මග්ගය ලැබීමේ උත්සාහය මනා පුරෝකථිතයෙනි; හදිසි ප්‍රතිඵල බලාපොරොත්තුවෙන් වළකින්න.
  • පංචම ධ්‍යානයේ නිරන්තර උපේක්ෂාව රැකගැනීමට අවශ්‍ය ශාරීරික නීතිය, ආහාරය, නින්ද නිවැරදි කරන්න.
  • සතීමත් පාරමීන් සමඟ කරුණාව/මෛත්‍රී නිතර පෝෂණය කිරීමෙන් අහංකාර බව ඉවත් කරන්න.

මතක සටහන

අරහත් මග්ගය – “සංසාරය අවසන් කර නිවනට නැවතුම් කිසිවක් නොතිබූ ජයග්‍රහණයයි.”

සාරාංශයෙන් – පංචම ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය

🏆

අവසාන මග්ගය

සංසාරයේ ඉතිරි සංයෝජන පස්ම සදාකාලිකව නසයි.

🧘

පංචම ධ්‍යානය

උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින නිශ්ශබ්ද පදනම.

🔚

කර්ම නිරෝධය

නව කර්ම උපචය නැතිවුවේ මෙයයි.

🌅

නිවන සුව

අරහත් පර්යන්තයට සෘජුව ගෙන යන ලෝකූත්තර ක්ෂණය.

පංචම ධ්‍යානයේ අරහත් මග්ගය — අවසන් කේලෙස් නාශය, කර්මික දොරටු වසා නිවනට සෘජු පිවිසුම.

සාධු! සාධු! සාධු!

අරහත් මග්ගය සාර්ථකයි • සම්පූර්ණ නිදහස සිත තබාගෙන අරහත් ඵලය දකින්න.

පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාව නිරන්තරයෙන් රැකගෙන අරහත් ඵල සමාපත්තියට වහාම සූදානම් වන්න.

}