මුල් පිටුවට

පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති ඵල චිත්තය

පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා මත සෝතාපත්ති මග්ගයේ සෘජු විපාකය – නිවන සුවයේ නිශ්ශබ්ද රසවින්දනය.

ලෝකූත්තර විපාක සෝතාපත්ති ඵල (5 වන ධ්‍යානය) චෛතසික 30 ත්‍රිහේතුක නිශ්ශබ්ද උපේක්ෂාව
  • පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති මග්ගයෙන් වහාම උපන්නාවූ ලෝකූත්තර විපාකය මෙයයි.
  • සම්පූර්ණ නිර්වේදිත උපේක්ෂාව මත නිවන සුව සදාකාලිකව රසවින්දයි.
  • සංයෝජන 3 (සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස) නැවත නැගීම විෂය නොවන ලෙස සනාථ කරයි.
  • චෛතසික 30ක් පමණි; පංචම ධ්‍යානයේ විශේෂත්වය නිසා සරල අවධානයක් පවතී.

ස්වභාවය: ලෝකූත්තර විපාක • ත්‍රිහේතුක

අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.

ඵල කාර්යය: සෝතාපත්ති මග්ගයෙන් නසන සංයෝජන නැවත නැගීමට ඉඩ නොතබා, නිවන සුව අඛණ්ඩයෙන් සුරකින එක.

භාවිතය: සෝතාපත්ති ඵල සමාපත්තියෙන් නිතර අත්විඳින්න.

  • සෝතාපත්ති: සත්‍ය 4 වෙත පළමු වරට බැසීම; සසර දොරටුව සදාකාලිකව වසා දැමීම.
  • ඵල: මග්ගයේ ක්‍රියාවෙන් උපන් නිවන සුවේ නිශ්ශබ්ද රසවින්දනය.
  • පංචම ධ්‍යානය: උපේක්ෂා හා ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින අතිනිර්වේදිත සමාධිය.
  • ත්‍රිහේතුක: අලෝභ, අදෝස, අමෝහ – විපාකයේ නිරන්තර මූල.

සෝතාපත්ති ඵලය – “සංසාරයේ රාගික නොසැලෙන ජීවිතය දකින්නට සූදානම් වූ ප්‍රථම නිදහස් අත්දැකීමයි.”

වර්ගීකරණ

  • අභිධර්ම නාමය: ලෝකූත්තර විපාක (පංචම ධ්‍යානය – සෝතාපත්ති).
  • ජ්හාන වර්ගය: පංචම ධ්‍යානය.
  • අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.
  • කාලය: සෝතාපත්ති මග්ගයෙන් වහාම.

සම්බන්ධතා

  • චිත්ත #62 (මග්ග) → චිත්ත #63 (ඵල).
  • ඵල සමාපත්තියෙන් නිවන සුව නැවත නැවත අත්විඳිය හැක.
  • සෝතාපත්ති භාවයෙන් පසු, උපපත්තිය හය වෙන්නට අවම වරක් (අතිශයින් නව වරක්) පමණි.

අට මග්ගංග සංග්‍රහය

සම්මා දිට්ඨි සම්මා සංකප්ප සම්මා වාචා සම්මා කම්මන්ත සම්මා ආජීව සම්මා වායාම සම්මා සති සම්මා සමාධි

සෝතාපත්ති ඵලයද පංචම ධ්‍යානයේ විශේෂත්වය නිසා චෛතසික 30ක් පමණින් සරල සංයුතියකින් යුක්තය.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

සෝභන සමාන 19

  • අලෝභ, අදෝස, අමෝහ, සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප
  • කාය/චිත්ත පසද්ධි, ලහුතා, මුදුතා, කම්මණ්‍යතා, පාගුඤ්ඤතා, උජුකතා
  • මෛත්‍රී, කරුණා, උපේක්ෂා, පඤ්ඤා, විරිය

පංචම ධ්‍යානයේ අංග

අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂා ඒකාග්‍රතා චිත්ත ලහුතා චිත්ත මුදුතා චිත්ත කම්මණ්‍යතා මනෝදෝර්ය පසද්ධි සමාධි ශක්තිය

උපේක්ෂා සමාධිය නිසා නව කේලෙස් නැටිම පමණක් තමා.

ඵල සමාපත්තියට පදනම

  • සම්මා සමාධි + සම්මා සති + සම්මා වායාම එකට ක්‍රියාකර නිවන සුව නිරන්තරයෙන් මතු කරයි.
  • සංයෝජන 3 නැවත නැගීමෙන් වලක්වමින් සත්වයා සසරයේ ආරක්ෂිත වළල්ලක දමයි.
1. නිශ්ශබ්ද භාවනිකයා
සෝතාපත්ති මග්ගයෙන් පසු, පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාවෙන් නිවන සුව නිතර අත්විඳින භික්ෂුව.
2. ගෘහස්ථ ධර්ම සේවකයා
දෛනික කටයුතු අතරතුර ද පංචම ධ්‍යානයේ නිශ්ශබ්ද භාවය පවත්වාගෙන සෝතාපත්ති ඵල සමාපත්තියට පිවිසී ජනහිත කරයි.
3. කරුණා පිපෙන මනාපය
ධර්මය බෙදාගන්නා අයෙකුට සෝතාපත්ති ඵලය නිතර සිහිවීමෙන්, අනුන්ට උපේක්ෂා-කාරුණික උපකාරයක් වෙයි.
  • අභිධර්මය අනුව, සෝතාපත්ති ඵලය සත්‍ය 4 හඳුනාගත් පංචශ්‍රේෂ්ඨ උපේක්ෂාව මත නිවන සුව සදාකාලිකව රඳවයි.
  • කර්ම චක්‍රයේ අනාගත උපපත්තිවල කිසිදු මග්ගයක් නැත; උපරිම සතර උපපත්ති සීමාවක් පවතී.
  • ඵල සමාපත්තියෙන් නිතර නිවන සුව අත්විඳීම, අනාගාමී මග්ගයට අවශ්‍ය ශාන්තභාවය සුරකින්නට උදව් කරයි.
  • සංයෝජන 3 නැවත නොඇදීම නිසා ආගාමී කේලෙස් සන්සුන් වේ.

මග්ග-ඵල සම්බන්ධය

චිත්ත #62: පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති මග්ග.

චිත්ත #63: පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති ඵල – එම මග්ගයේ සෘජු ප්‍රතිඵලය.

භාවනා ක්‍රම

  • සෝතාපත්ති ඵල සමාපත්තිය නිතර අභ්‍යාස කර, උපේක්ෂා සමාධිය දිගටම ශක්තිමත් කරන්න.
  • සත්‍ය 4, පටිච්චසමුප්පාදය, සංඛාරා අනත්තා බව නිරන්තරයෙන් සිහිපත් කරන්න.
  • මෛත්‍රී සහ කරුණා භාවනා සමඟ ලෝක සැපට උදව් කරන්න.

සැලකිලිමත් විය යුතු දෑ

  • අවභෝධය ගැන අහංකාර නොවී, සරල ජීවිතයක් පවත්වාගන්න.
  • අලුත් දෘෂ්ටි/අතරමංග ලැජ්ජාවන් නැවත හිස එසවීමෙන් වැළකින්න.
  • කලින් අත්දැකීම් බෙදාගන්නා විට උපේක්ෂාව සමඟ කරුණාවත් එක්කරන්න.

මතක සටහන

සෝතාපත්ති ඵලය – “සංසාරය දැන් නවතී. මෙතැන්පට නිවන සුව පමණක් රැකගන්න.”

සාරාංශයෙන් – පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති ඵල චිත්තය

🌊

නිශ්ශබ්ද සුව

උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් සමග නිවන සුව අඛණ්ඩව රසවින්දයි.

🛡️

සංයෝජන ආරක්ෂාව

සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස නැවත නැඟීමට අවස්ථාවක් නොතිබේ.

🧘

චෛතසික 30

පංචම ධ්‍යානයේ පහසු උපේක්ෂා සමාධියට ගැලපෙන සරල සංයුතිය.

🌱

ඵල සමාපත්තිය

නිවන සුව නිතර අත්විඳීමට නව පදනම සකස් කරයි.

පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති ඵලය – උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා මතසැර, සසරයට අවසර නැතිව නිවන සුව මතක තබාගන්නා පළමු ලෝකූත්තර විපාකයයි.

}