මුල් පිටුවට

පංචම ධ්‍යානයේ සකදාගාමී මග්ග චිත්තය

සෝතාපත්ති ඵලයෙන් පසු, අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂාව මත කාමරාග හා පටිඝ ඉතිරි සරවයක් අඩු කරන ලෝකූත්තර මග්ග ක්ෂණය.

ලෝකූත්තර මග්ග සකදාගාමී මග්ග (5 වන ධ්‍යානය) චෛතසික 30 ත්‍රිහේතුක කාමරාග මර්දනය
  • සෝතාපත්ති ඵලයෙන් පසු, පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා මත උපන්නාවූ සකදාගාමී මග්ගය කාමරාග සහ පටිඝ දැඩි ලෙස අඩු කරයි.
  • සංසාරයට තව තවත් වරක් පමණක් ආපසු යන්නට ඉඩ තබා, අනාගාමී මග්ගයට පියවරක් සකස් කරයි.
  • පංචම ධ්‍යානයේ නිරාකරණ හේතුවෙන් චෛතසික 30ක් පමණක් යෙදේ; විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ අතුරුදහන්.
  • ඵල (#65) වහාම උපදින අතර, අනාගාමී මග්ගයට ගමන් කිරීම සඳහා නිශ්ශබ්ද මැදුරක් සකස් කරයි.

ස්වභාවය: ලෝකූත්තර මග්ග • ත්‍රිහේතුක

අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු • කාම ආශාව අඩු කිරීම.

ඵල: සකදාගාමී ඵල (#65).

පසුව: අනාගාමී මග්ගයට අවශ්‍ය උපකරණ සකස් කරයි.

  • සකදාගාමී: “සැරදයි වරක්” – කාම ලෝකයට තවත් එක් උපපත්තියක් පමණක් ඉතිරි යැයි පෙන්වයි.
  • මග්ග: අට මග්ගංග එකම චිත්ත ක්ෂණයක ක්‍රියාත්මක වී කාමරාග/පටිඝ අඩු කරයි.
  • පංචම ධ්‍යානය: අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂාව හා ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින අග්‍ර සමාධිය.
  • ත්‍රිහේතුක: අලෝභ, අදෝස, අමෝහ සම්පූර්ණයෙන් වැඩ කරයි.

“සකදාගාමී මග්ගය” යනු – “කාම රසයට අලුත් ඇදීමක් නැතිව, සසර ගමන අවම කිරීමේ සුෂම තීරණයයි.”

වර්ගීකරණ

  • අභිධර්ම නාමය: ලෝකූත්තර කුසල (සකදාගාමී – පංචම ධ්‍යානය).
  • ජ්හාන වර්ගය: පංචම ධ්‍යානය.
  • අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.
  • කාලය: සෝතාපත්ති ඵලයෙන් පසු උපේක්ෂාමත් අවධිය.

සම්බන්ධතා

  • චිත්ත #63 (සෝතාපත්ති ඵල) → #64 (සකදාගාමී මග්ග) → #65 (සකදාගාමී ඵල).
  • කාමරාග/පටිඝ සාරය අඩුවීමෙන් අනාගාමී මග්ගයට දොරටුව විවෘත වේ.

අට මග්ගංග සම්පූර්ණ කිරීම

සම්මා දිට්ඨි සම්මා සංකප්ප සම්මා වාචා සම්මා කම්මන්ත සම්මා ආජීව සම්මා වායාම සම්මා සති සම්මා සමාධි

පංචම ධ්‍යානයේදී විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ ද අතුරුදහන් වීම නිසා, සකදාගාමී මග්ගයේ චෛතසික සංයුතිය 30ක් පමණි.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

සෝභන සමාන 19

  • අලෝභ, අදෝස, අමෝහ, සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප
  • කාය/චිත්ත පසද්ධි, ලහුතා, මුදුතා, කම්මණ්‍යතා, පාගුඤ්ඤතා, උජුකතා
  • මෛත්‍රී, කරුණා, උපේක්ෂා, පඤ්ඤා, විරිය

පංචම ධ්‍යානයේ අංග

අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂා ඒකාග්‍රතා චිත්ත ලහුතා චිත්ත මුදුතා චිත්ත කම්මණ්‍යතා මනෝදෝර්ය පසද්ධි සමාධි ශක්තිය

උපේක්ෂාව සම්පූර්ණ නිශ්ශබ්ද බැවින්, නව කාම රසයක් ඇදීමට ඉඩ නැත.

ජ්හාන විශේෂය

  • සම්මා සමාධි + සම්මා සති + සම්මා වායාම එකට ක්‍රියාකර කාමරාගය අඩුවෙයි.
  • සතී-සමාධි මත පදනම් වූ නිශ්ශබ්දභාවය අනාගාමී මග්ගයට අත්‍යවශ්‍යය.
1. නිශ්ශබ්ද නෙත්‍ර භික්ෂුව
සෝතාපත්ති ඵලයෙන් පසු පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාව පුහුණු කළ භික්ෂුවට, කාමරාග/පටිඝ දැඩි ලෙස අඩුවීම පෙනී යයි.
2. ගෘහස්ථ භාවනාකාරයා
නගර ජීවිතයෙන් වුවත්, වෛරකාමී සිතක් නැතිව උපේක්ෂා සමාදී භාවිතා කළ ගෘහස්ථයෙකුට සකදාගාමී මග්ගය පැහැදිලියි.
3. ධර්ම දායක කණ්ඩායම
පංචම ධ්‍යානයේ නිශ්ශබ්දභාවයක් රැකගනිමින් දාන-සීල-භාවනාව සමකාල්‍ය කළ කණ්ඩායමක පොදු අත්දැකීම.
  • අභිධර්මය අනුව, සකදාගාමී මග්ගයේදී කාමරාග/පටිඝ සංයෝජන දෙක දැඩි ලෙස අඩුවී අනාගාමී මග්ගයේදී නිශ්ශේෂයෙන් කපාදමයි.
  • පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා නිසා අවධානය ඉතා නිශ්ශබ්දයි; කාම රසයක් නැවත නිර්මාණය වීමට අවකාශ නොමැත.
  • මග්ගය ක්‍රියා කළ මොහොතේ, කර්ම චක්‍රයේ කාම ආශාවෙහි බලය බිඳී යයි; සස්සත වශයෙන් සසර වටය කෙරෙහි සරලනීතියක් දැක්වෙයි.
  • සකදාගාමී ඵල සමාපත්තියෙන් නිවන සුව නිතර අත්විඳීම, අනාගාමී මග්ගයට කැප වූ විශ්වාසය ශක්තිමත් කරයි.

සංයෝජන අර්ථවාහිනිය

අඩුකරන සංයෝජන:
කාමරාග, පටිඝ – තද පඩිය අඩුවේ.

ඉදිරියේ:
අනාගාමී මග්ගය තුළ එය සම්පූර්ණයෙන් නසයි.

භාවනා ක්‍රම

  • පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා නිතර පුහුණු කර, කාම සංවේග යථාවත් අවම කරන්න.
  • සත්‍ය 4, පටිච්චසමුප්පාදය, සංඛාරා අනත්තා බව නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරන්න.
  • සෝතාපත්ති ඵල සමාපත්තිය නිතර අභ්‍යාස කර, සකදාගාමී මග්ගයට සුදුසු සමාධිය රඳවාගන්න.

සැලකිලිමත් විය යුතු දෑ

  • අවබෝධය ගැන අහංකාර නොවී, සරල ජීවිතයක් රැකගන්න.
  • අතින්ද්‍රිය උපේක්ෂාවට කාරුණික ක්‍රියාවලිය එක්කරන්න – අයුරින්ම ලෝක සත්ත්වයන්ට උපකාර වන සේ.
  • ශරීර/වචන කර්ම පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍යය – අනාගාමී මග්ගයට පදනම ක්ෂුද්‍ර දෝෂයෙන් නිදහස් විය යුතුය.

මතක සටහන

සකදාගාමී මග්ගය – “කාම රසයට අවසන් වරට සීමාධීන වීමේ තීරණයයි.”

සාරාංශයෙන් – පංචම ධ්‍යානයේ සකදාගාමී මග්ග චිත්තය

🌸

අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂා

උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින සමාධිය මත ලෝකූත්තර ක්‍රියා.

🛡️

කාමරාග අඩුව

කාමරාග හා පටිඝ දැඩි ලෙස අඩුකර, අනාගාමී මග්ගයට පාලමක් සකස් කරයි.

🧘

චෛතසික 30

පංචම ධ්‍යානයේ සරල සංයුතිය – විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ රහිත.

🌅

සසරට අවම වරක්

සකදාගාමී මග්ගය මඟින් සසරයට තවත් වරක් පමණක් ආපසු යන බව තීරණය කරයි.

පංචම ධ්‍යානයේ සකදාගාමී මග්ගය – උපේක්ෂාව මත කාම රසය අඩු කර, අනාගාමී මග්ගයට අවශ්‍ය ශාන්ත මනසක් සකස් කරන ලෝකූත්තර මග්ගයකි.

සාධු! සාධු! සාධු!

සකදාගාමී මග්ගය සාර්ථකයි • උපේක්ෂාවත් කාරුණික භාවනාවත් සමබර තබන්න.

සමථ-විපස්සනාව සමබර කරගෙන පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාව නිතර පුහුණු කලයාම අනාගාමී මග්ගය වෙත ඇවිදින්න පහසුය.

}