මුල් පිටුවට

පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති මග්ග චිත්තය

අතින්ද්‍රිය උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින පංචම ධ්‍යානයේ සමාධිය මත සත්‍ය 4 නිරීක්ෂණයෙන් සෝතාපත්ති මග්ගය ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථාව.

ලෝකූත්තර මග්ග සෝතාපත්ති මග්ග (5 වන ධ්‍යානය) චෛතසික 30 ත්‍රිහේතුක නිර්වේදිත උපේක්ෂාව
  • පංචම ධ්‍යානයේ අතිනිර්වේදිත උපේක්ෂා මත සත්‍ය 4 දැනීමේ දී සෝතාපත්ති මග්ගය ක්‍රියාත්මක වේ.
  • සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස සංයෝජන 3 අවසන් වරට නසයි.
  • පංචම ධ්‍යානයේදී විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ පවා නැති බැවින් චෛතසික ගණන 30ක් පමණි.
  • ඵල (#63) වහා උපදින අතර, පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති සමාපත්තියෙන් නිවන සුව නිතර අත්විඳිය හැක.

ස්වභාවය: ලෝකූත්තර මග්ග • ත්‍රිහේතුක

අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.

ඵල: සෝතාපත්ති ඵලය (#63).

ලක්ෂණය: නිශ්ශබ්ද උපේක්ෂා මත සත්‍ය 4 නිරීක්ෂණය.

  • පංචම ධ්‍යානය: සාර්වමංගල උපේක්ෂාව හා ඒකාග්‍රතාව පමණක් පවතින උතුම් සමාධිය.
  • සෝතාපත්ති: ධම්ම “සෝතා” වෙත පළමු වරට බැසීම – සංසාර දොරටුව සදාකාලිකව වසා දැමීම.
  • මග්ග: අට මග්ගංග එක් චිත්තකාලයකදි සම්පූර්ණයෙන් ක්‍රියාකර කේලෙස් නසයි.
  • ත්‍රිහේතුක: අලෝභ, අදෝස, අමෝහ නිරන්තරයෙන් හෙවත් තත්ත්වය.

පංචම ධ්‍යාන සෝතාපත්ති මග්ගය – “නිශ්ශබ්ද උපේක්ෂාව මත සත්‍ය 4 නිරීක්ෂණයේ පළමුත්ම ඉඩ රඳවාගැනීම.”

වර්ගීකරණ

  • අභිධර්ම නාමය: ලෝකූත්තර කුසල (පංචම ධ්‍යානය – සෝතාපත්ති).
  • ජ්හාන වර්ගය: පංචම ධ්‍යානය.
  • අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.
  • කාලය: උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින ඉතා නිශ්ශබ්ද සමාධිකරණය.

සම්බන්ධතා

  • චිත්ත #62 → සෝතාපත්ති ඵල (#63).
  • පංචම ධ්‍යානයේ ලැබෙන නිශ්චලභාවය නිසා ඵල සමාපත්තියෙන් නිවන සුව නිතර අත්විඳිය හැක.

අට මග්ගංග සම්පූර්ණ කිරීම

සම්මා දිට්ඨි සම්මා සංකප්ප සම්මා වාචා සම්මා කම්මන්ත සම්මා ආජීව සම්මා වායාම සම්මා සති සම්මා සමාධි

පංචම ධ්‍යානයේදී විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ/උපරිත සූක්ෂම හැඟීම් පවා නැති බැවින්, සෝතාපත්ති මග්ගයේ චෛතසික 30ක් පමණි.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

සෝභන සමාන 19

  • අලෝභ, අදෝස, අමෝහ, සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප
  • කාය/චිත්ත පසද්ධි, ලහුතා, මුදුතා, කම්මණ්‍යතා, පාගුඤ්ඤතා, උජුකතා
  • මෛත්‍රී, කරුණා, උපේක්ෂා, පඤ්ඤා, විරිය

පංචම ධ්‍යානයේ අංග

අතින්ද්‍රිය උපේක්ෂා ඒකාග්‍රතා චිත්ත ලහුතා චිත්ත මුදුතා චිත්ත කම්මණ්‍යතා මනෝදෝර්ය පසද්ධි සමාධි ශක්තිය

සංවේග රහිත නිශ්ශබ්දභාවය නිසා කේලෙස් නසීම අතිශයින් පිරිසිදු වේ.

ජ්හාන විශේෂය

  • පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාව “සම්පූර්ණ නිර්වේදිත උපේක්ෂා” ලෙස විස්තර වේ.
  • සම්මා සමාධිය + සම්මා සති + සම්මා වායාම එකට ක්‍රියාකර නිවන සුව හඳුන්වයි.
1. ධ්‍යානයේ හුදෙකලා භික්ෂු
පංචම ධ්‍යානය නිතර අභ්‍යාස කරන භික්ෂුවකට සත්‍ය 4 පැහැදිලි වී සෝතාපත්ති මග්ගය හටගනී.
2. ගෘහස්ථ සමාධි කලාපය
කාර්යබහුල ජීවිතයක් අතරතුර පවා සරලභාවයෙන් උපේක්ෂා සමාධිය පුහුණු කරන ගෘහස්ථ කණ්ඩායමක අයෙකුට මෙය සිදුවේ.
3. ධර්ම දේශකයා
පංචම ධ්‍යානයේ උපේක්ෂාව නිරතුරුව පවත්වාගෙන ධර්මය උගන්වන අයෙකුට සෝතාපත්ති මග්ගය ප්‍රකාශ වේ.
  • අභිධර්මය අනුව, පංචම ධ්‍යානයේදී සිතේ ස්ථයිතාව අතින්ද්‍රිය නිශ්ශබ්දත්වය වෙත පත්වේ; මෙය සත්‍ය 4 නිරීක්ෂණයට උපරිම පසුබිම සලස්වයි.
  • සොතාපත්ති මග්ගය කේලෙස් 3 නසයි; එය දහම් “සෝතා” වෙත පළමු වරට බැසෙන ක්ෂණයයි.
  • ඵල සමාපත්තියෙන් (චිත්ත #63) මේ සුව අතුරුදහන් නොවන ලෙස අත්විඳිය හැක.
  • පංචම ධ්‍යානයේ විශේෂත්වය නිසා, සෝතාපත්ති මග්ගය කඩිනමින් සිදුවන නිශ්ශබ්ද අවධියක් ලෙසට සලකයි.

සංයෝජන නාශය

නැතිවන සංයෝජන:
සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස.

ඵලය:
සසර මාර්ගය සදාකාලිකව ඔරොත්තු වැටීම; සෝතාපත්ති ඵලයෙන් සනාථය.

භාවනා ක්‍රම

  • උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා නිරන්තරයෙන් පුහුණු කර, විවේක සහ සරලභාවය ජීවිතය පුරා ගෙන එන්න.
  • සත්‍ය 4, පටිච්චසමුප්පාදය, අනුපස්සන 4 නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරන්න.
  • ආහාර/නිදි/වචන සියල්ල සංවර කර, කේන්ද්‍රගත සිහිය රැකගන්න.

සැලකිලිමත් විය යුතු දෑ

  • සමාධියේ අත්දැකීම් ගැන අහංකාර නොවන්න; සරලභාවය සෝතාපත්ති මග්ගයට මූලිකයි.
  • අවිචාරිත මතයන්ට, සීලබ්බත පරාමාසට නැවත හිස උස්සීමට අවකාශ නොතබන්න.
  • ධර්මය බෙදාගැනීමේදී අනුන්ගේ සිතට උපේක්ෂා පදනම් වූ කරුණාවක් සපයන්න.

මතක සටහන

පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති මග්ගය – “නව උපපත්තියක් ඇතිවීමට පෙර, සසර දොරටුව වසා දැමූ නිශ්ශබ්ද තීරණයයි.”

සාරාංශයෙන් – පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති මග්ග චිත්තය

🌿

නිශ්ශබ්ද උපේක්ෂාව

පංචම ධ්‍යානයේ අතින්ද්‍රිය උපේක්ෂාව මත සත්‍ය 4 නිරීක්ෂණය.

🧘

චෛතසික 30

විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ නොමැති භාවයෙන් ලද අඩු සංයුතිය.

🛡️

සංයෝජන 3 නාශය

සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස සදාකාලිකව නසයි.

🌊

සෝතාපත්ති සමාපත්තිය

ඵල (#63) මඟින් නිවන සුව නිතර අත්විඳින්නට වේ.

පංචම ධ්‍යානයේ සෝතාපත්ති මග්ගය – නිශ්ශබ්ද උපේක්ෂාව මත සත්‍ය 4 තේරුම් ගෙන, සසර දොරටුව සදාකාලිකව වසා දැමූ පළමු ලෝකූත්තර මග්ගයයි.

}