මුල් පිටුවට

චතූර්ථ ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය

අනාගාමී ඵලයෙන් පසු, උපේක්ෂා පමණක් පවතින චතූර්ථ ධ්‍යානය මත පස් සංයෝජන සදාකාලිකව නසන අවසන් මග්ග ක්ෂණය.

ලෝකූත්තර මග්ග අරහත් මග්ග (4 වන ධ්‍යානය) චෛතසික 33 ත්‍රිහේතුක සංසාර විරමණය
  • අනාගාමී ඵලයෙන් පසු උපන්නාවූ අවසන් ලෝකූත්තර මග්ගය මෙයයි.
  • චතූර්ථ ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින නිශ්ශබ්ද භාවය මත පස් සංයෝජන (රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච, අවිජ්ජා) නසයි.
  • චෛතසික 33ක් පමණක් සමඟ ත්‍රිහේතුක මග්ගයක් – නිෂ්පලා වීමෙහි අවසන් ක්ෂණය.
  • ඵල (#61) වහාම උපදින අතර, thereafter සංසාරයේ නව උපපත්තියක් නැත.

ස්වභාවය: ලෝකූත්තර මග්ග • ත්‍රිහේතුක

අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු – සංසාරය අවසන් කිරීම.

ඵල: අරහත් ඵලය (#61).

ලක්ෂණය: ඉතිරි සියලු කේලෙස් සදාකාලිකව නසන පියවර.

  • අරහත්: “අරි” (ශතෘ) නාශකය – කේලෙස් මහ සතර නසන අවසන් පිරිසිදු තත්ත්වය.
  • මග්ග: අට මග්ගංග සම්පූර්ණයෙන් එකම ක්ෂණයකදී ක්‍රියාත්මක වන ක්‍රියාව.
  • චතූර්ථ ධ්‍යානය: උපේක්ෂා හා ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින නිශ්ශබ්ද සමාධිය.
  • ත්‍රිහේතුක: අලෝභ, අදෝස, අමෝහ – අවසන් මග්ගය පිරිසිදු කරයි.

අරහත් මග්ගය – “සංසාරයට සදාකාලට සමුගන්නා අවසන් තීරණය” යන්නෙයි.

වර්ගීකරණ

  • අභිධර්ම නාමය: ලෝකූත්තර කුසල චිත්තය (අරහත් මග්ග).
  • ජ්හාන වර්ගය: චතූර්ථ ධ්‍යානය (උපේක්ෂා/ඒකාග්‍රතා පමණක්).
  • අරමුණ: නිබ්බාන ධාතු.
  • කාලය: අනාගාමී ඵලයෙන් වහා පසු.

සම්බන්ධතා

  • චිත්ත #59 (අනාගාමී ඵල) → #60 (අරහත් මග්ග) → #61 (අරහත් ඵල).
  • සංසාරයේ අවසන් මොහොතක් ලෙස අරහත් මග්ගය දක්වයි.

අට මග්ගංග සම්පූර්ණ කිරීම

සම්මා දිට්ඨි සම්මා සංකප්ප සම්මා වාචා සම්මා කම්මන්ත සම්මා ආජීව සම්මා වායාම සම්මා සති සම්මා සමාධි

චතූර්ථ ධ්‍යානයේ විතර්ක/විචාර/ප්‍රීති/සුඛ අතුරුදහන් බැවින්, අරහත් මග්ගයෙහි චෛතසික 33ක් පමණි.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස උපේක්ෂා වේදනා සංඥා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

සෝභන සමාන 19

  • අලෝභ, අදෝස, අමෝහ, සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප
  • කාය/චිත්ත පසද්ධි, ලහුතා, මුදුතා, කම්මණ්‍යතා, පාගුඤ්ඤතා, උජුකතා
  • මෛත්‍රී, කරුණා, උපේක්ෂා, පඤ්ඤා, විරිය

චතූර්ථ ධ්‍යානයේ අංග

උපේක්ෂා ඒකාග්‍රතා චිත්ත ලහුතා චිත්ත මුදුතා චිත්ත කම්මණ්‍යතා මනෝදෝර්ය පසද්ධි සමාධි ශක්තිය

උපේක්ෂා සමාධිය නිසා අවසන් කේලෙස් නසීම සරල හා නිශ්ශබ්ද වේ.

අරහත් මග්ගයේ බලය

  • සම්මා සමාධි + සම්මා සති + සම්මා වායාම එකට ක්‍රියාකර නිවන සුව අරගන්න.
  • උපේක්ෂා පදනම නිසා කිසිදු ආවේගික දැල්වීමක් නොමැතිව ප්‍රඥාව හටගනී.
1. මහා අරණ්‍ය භික්ෂුව
වසර ගණනාවක් උපේක්ෂා සමාපත්තිය පුහුණු කළ භික්ෂුවකුට, අනාගාමී ඵලයෙන් පසු අරහත් මග්ගය පෙනී යයි.
2. සරල ගෘහස්ථ භාවනිකයා
දිනපතා සමාධියට ප්‍රමුඛතාව දී රූප/අරූප ආශාවන් ඉවත් කළ ගෘහස්ථයෙකුට අවසන් ජීවිතයේ අරහත් මග්ගය පැහැදිලියි.
3. ධර්ම දාන සත්ත්වයා
සියලු කර්මයන් සදාකාලික කරුණාවෙන් කරන ව්‍යාපාරික භාවිතයට, අරහත් මග්ගය පදනම් සිතියම් වශයෙන් දක්නට ලැබේ.
  • අභිධර්මය අනුව, අරහත් මග්ගය එක් චිත්තයකදීම පස් සංයෝජන නසයි – කාලයක් නොඉදිරියට පවත්වාගනී.
  • උපේක්ෂා සමාධිය නිසා නව කර්මයක් නොකෙරේ; සත්‍ය 4 අවසානයේ දක්නට ලැබේ.
  • අරහත් මග්ගය අවසන් වූ සැනින් අරහත් ඵලය උපදින අතර, thereafter සංසාර ගමන නවති.
  • අරහත් මග්ගයේ ප්‍රඥාව අලඞ්කාරය වන්නේ අවිජ්ජාව සම්පූර්ණයෙන් කපා දැමීමයි.

සංයෝජන නාශය

කපා දමන සංයෝජන:
රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච, අවිජ්ජා.

අර්ථය:
රූප/අරූප ලෝක සම්බන්ධ බැඳීම් ද අවසන් – නිවන සුව පමණක්.

භාවනා ක්‍රියාවලිය

  • චතූර්ථ ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා නිතර පුහුණු කර, සූක්ෂම මාන/ආභාස හඳුනාගෙන නිෂ්ප්‍රභ කරන්න.
  • සත්‍ය 4, පටිච්චසමුප්පාදය, සංඛාරා අනත්තා බව දිගටම විමර්ශනය කරන්න.
  • අනාගාමී ඵල සමාපත්තිය දිනපතා සිදුකර, අවසාන මග්ගයට අවශ්‍ය ශාන්තභාවය රැකගන්න.

සැලකිලිමත් විය යුතු දෑ

  • අභිමානයට ඉඩ නොදෙන්න; නිහතමානීකම අරහත් මග්ගයට මූලිකයි.
  • උද්ධච්ච/අවිජ්ජා යන අවසන් සූක්ෂම දෝෂ විශේෂයෙන් නිරීක්ෂණය කරන්න.
  • ශාරීරික හා වචන කර්ම සම්පූර්ණයෙන් පිරිසිදු කරගෙන අවසන් භාවිතයට පිවිසෙන්න.

මතක සටහන

අරහත් මග්ගය – “සංසාරය අවසන් කර නිවන සුවට සදාකාලික පිවිසුම සනාථ කරන තීරණයයි.”

සාරාංශයෙන් – චතූර්ථ ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය

🌟

අවසාන මග්ගය

පස් සංයෝජන සදාකාලිකව නසන අවසන් ලෝකූත්තර ක්‍රියා.

🧘

චෛතසික 33

උපේක්ෂා-ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින චතූර්ථ ධ්‍යානයේ සංයුතිය.

🔓

සංසාර විරමණය

අරහත් මග්ගයෙන් පසු නව උපපත්තියක් නැත.

🌌

නිවන සමාන ශාන්තිය

නිර්භය උපේක්ෂාව මත නිවන සුව අඛණ්ඩව රඳවයි.

අරහත් මග්ගය – චතූර්ථ ධ්‍යානයේ උපේක්ෂා සමාධිය මත සංසාරයේ අවසන් තීරණය, නිවන සුවට සදාකාලික පිවිසුමයි.

සාධු! සාධු! සාධු!

අවසාන මග්ගය සාර්ථකයි – නිවන සුව නිතර සිහිගන්වන්න.

උපේක්ෂා, සරලභාවය සහ කරුණාව සමඟ අවසාන බලාපොරොත්තුව සාර්ථක කරගන්න.

}