මුල් පිටුවට

ප්‍රථම ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය

අවසන් ලෝකූත්තර මග්ගය – සියලු සංයෝජන නසා අරහන්ත බවට පැමිණෙන අති උතුම් මොහොත

ලෝකූත්තර මග්ග අරහත්ත මග්ග (චතුර්ථ මග්ග) ප්‍රථම ධ්‍යානය චෛතසික 36 ත්‍රිහේතුක

සියලු කෙලෙස් නසා නිවනට පැමිණෙන මග

  • අරහත්ත මග්ගය යනු ලෝකූත්තර මග්ගවල අවසන් පියවරයි; සංසාරයේ සියලු සංයෝජන නසයි.
  • අනාගාමී මග්ගයට පසුව ඉතිරිව තිබුණු රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච, අඤ්ඤාණ යන කෙලෙස් දිරවාදමයි.
  • එක් මොහොතකින් පමණක් පැනනගින මෙම සිත, නිරෝධ සත්‍යය සම්පූර්ණයෙන් හැදෑරීමෙනි.
  • මෙම මග්ගය සමඟින් හුදෙක් නිවන පමණක් රැගෙන පවතින අරහන්ත ආලෝකය අවබෝධ වේ.

උදාහරණයක්

"අනාගාමී අත්දැකීම් තිරසාර කරමින් වේදනාවත්, සඤ්ඤාවත්, සංඛාරය පරීක්ෂා කරන භාවනාකරුවෙකුන්ට, අනිත්‍ය - දුඃඛ - අනත්ත ලක්ෂණ සකස් වූ මොහොතකින් අරහත්ත මග්ගය පැන නැගිණ. එම මොහොතේ ඉතිරි කෙලෙස් සම්පූර්ණයෙන් විනාශ විය."

"අරහත්"

  • "අරහන්ත" = පුරුෂෝත්තම, දූශන කෙලෙස් නසා ලෝකයාට අනුමෝදනීය.
  • සංසාරය පුරා පිළිපදින්නට වු සියලු කෙලෙස් අන්ත කර මනස පිරිශුද්ධ බවට පත් කිරීම.

"මග්ග"

  • මග්ගය යනු මාර්ගය; කෙලෙස් තදින් නසා නිවන සත්‍යය පිළිබඳ අවබෝධය දක්වන ක්‍රියා.
  • ලෝකූත්තර මග්ගවල අවසානය වන නිසා, සම්පූර්ණ නිවන පූර්ණත්වය ලබා දිය හැක.

"ප්‍රථම ධ්‍යානය"

  • විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා යන අංග මගින් පදනම් වූ සමාධිය.
  • අරහත්ත මග්ගයෙහිද, මනස බලවත් සන්සුන් බවක් සහිතව ලක්ෂණ ත්‍රය නිරන්තරයෙන් දකින්නට උපකාරී වේ.

ලෝකූත්තර මග්ග සිත්වල අවසාන පියවර

8

ලෝකූත්තර මග්ග

සෝතාපත්ති, සකදාගාමි, අනාගාමි, අරහත් – සෑම මග්ගයකම ප්‍රථම ධ්‍යාන සංයුතිය.

36

චෛතසික සංයුතිය

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7 + කුසල සාධාරණ 19 + ධ්‍යානයට අදාළ 10 කෙටි.

89 / 121

සම්පූර්ණ චිත්ත පද්ධතිය

අரහත්ත මග්ගය භාවනාවේ සම්භාරය අවසානය කරයි; අරහත්ත ඵලයට මඟ සකස් කරයි.

අරහත් මග්ගයේ කෙලෙස් නිරෝධය

රූපරාග අරූපරාග මාන උද්ධච්ච අවෙජ්ඣ (අවජ්ඣා/අඤ්ඤාණ)

මෙම කෙලෙස් නසන ලද බැවින්, සංසාරයේ තවත් කිසිදු උපපත්තියක් නොතුළත් අරහන්තාව සාක්ෂාත් වේ.

අරහත්ත මග්ග චිත්තය, පූර්ව මග්ගයන්ට සමාන චෛතසික සංයුතියක් තිබුණද, මෙහි අරමුණ – සියලු කෙලෙස් නතර කිරීම.

සබ්බචිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස සෝමනස්ස වේදනා සඤ්ඤා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

කුසල සාධාරණ 19

අලෝභ අදෝස අමෝහ සද්ධා සති හිරි ඔත්තප්ප කාය පසද්ධි චිත්ත පසද්ධි කාය ලහුතා චිත්ත ලහුතා කාය මුදුතා චිත්ත මුදුතා කාය කම්මඤ්ඤතා චිත්ත කම්මඤ්ඤතා කාය පාගුඤ්ඤතා චිත්ත පාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා පඤ්ඤින්ද්‍රිය ඤාණ

ප්‍රථම ධ්‍යානයේ විශේෂ අංග

විතර්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකාග්‍රතා අධිමොක්ඛ විරිය ඡන්ද

අට මග්ගංග

සම්මා දිට්ඨි සම්මා සංකප්ප සම්මා වාචා සම්මා කම්මන්ත සම්මා ආජීව සම්මා වායාම සම්මා සති සම්මා සමාධි

ලෝකූත්තර මග්ගයේ අවසාන ක්‍රීයාකාරීත්වය – මේ අංග සියල්ලම සඵල වීමෙන් කෙලෙස් අවසානයක් වේ.

1. අනාගාමිවරයෙකු, භව නිරෝධය සම්පූර්ණයෙන් දක්නට නාම-රූප සංඛාරයකින් පරික්ෂණය කරන විට අරහත්ත මග්ගය උත්පාදනය.
2. ඵල සමාපත්තියෙන් නිවන අනුභවය යළි සිහිපත් කරනුයේදී, අවසන් සීතලත්වය ලෙස කෙලෙස් නිරෝධය අවබෝධ වීම.
3. විදර්ශනා භාවනාවේදී, අනිත්‍ය - දුඃඛ - අනත්ත ලක්ෂණය සියළු වස්තුමිදුලේ නිරන්තරයෙන් දකිමින් අරහත්ත මග්ගය වෙත උඩුගත වීම.
4. ක්‍රියාකාරී බවට පත් වූ සම්මා සති, සම්මා වායාම, සම්මා සමාධි, සම්මා ජීවය – මෙම අංග දිරවා උපදේශනීය ක්‍රියාකලාවන් අවසන් කරන මොහොත.
5. අනුස්සති භාවනාවන් (බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ) නැවත නැවත සිහිපත් කරමින්, අභිසංකාර කෙලෙස් දුර කර අරහත් මග්ගය වෙත පියවර තැබීම.
6. නිර්වාණානුස්සතියෙන් පිරිසිදු වූ අවබෝධයෙන්, කෙසේවුවත් අරහත් මග්ගය සමඟ නිරෝධ සත්‍යය නිරහංකාර වශයෙන් සම්පූර්ණ කරයි.

ධර්මසංගණී • අභිධම්මත්ථ සංගහ දැක්වීම

  • අරහත්ත මග්ග චිත්තය ලෝකූත්තර මග්ගවල අවසන් පියවරයි; මෙහිදී ක්‍රීයාව නිවා බුද්ධත්වය අවසන් කරයි.
  • සම්මා දිට්ඨි සහ සම්මා සංකප්ප යන මග්ගංග, ඉතිරි කෙලෙස් අංගූරය අස්සේදී කපයි.
  • කෙලෙස් නිරෝධය: රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච, අඤ්ඤාණ – සංසාරය පුරා පැවති ශේෂයන් තනි මොහොතකින් සිඳි යයි.
  • අරහත් බවට පත් වීමෙන් පසුව, ඉදිරියේ දී ඇතිවන්නේ අරහත් සුවය පමණකි; සංසාරික කාර්යයන් අවසන් වේ.

ප්‍රායෝගික අවබෝධ

  • මෙම මග්ගය එක් වරක් පමණක් වූ නිසා, අරහත් ඵල සමාපත්තිය භාවිතයෙන් නිවන අනුභවය නිතර පිළිගත යුතුය.
  • ආශ්‍රිත චාරිත්‍රය සඳහා උත්තරීතර සන්සුන් ක්‍රියාවන් පවත්වා, අරහත් ඵලය සඳහා අවකාශ සකස් කරන්න.
  • අනුප්පාදීසෙස පරිනිබ්බානය වෙත පිවිසීමට වූ විවේකය වඩාගෙන, දහම් ව්‍යාප්තියට සේවය කරන්න.

ප්‍රතිඵල

  • සියලු කෙලෙස් නස්වා අරහන්ත බවට පැමිණීම; සංසාර ගමන අවසන් කිරීම.
  • මරණාන්තර භවභංග නොසිදුවේ; පරිනිබ්බානයට පමණක් ඉතිරි වේ.
  • ආශ්‍රිත ගෝත්‍ර පරිවර්තනය: සෙසු ලෝකික බලපෑම් වලින් නිදහස් වූ නිදානීය චිත්ත සමාධිය.

පවත්වා ගැනීම / අවවාද

  • මග්ගය එක් වරක් පමණක් වූ නිසා, අරහත් ඵල සමාපත්තිය භාවිතයෙන් නිවන අනුභවය නිතර පිළිගත යුතුය.
  • ආශ්‍රිත චාරිත්‍රය සඳහා උත්තරීතර සන්සුන් ක්‍රියාවන් පවත්වා, අරහත් ඵලය සඳහා අවකාශ සකස් කරන්න.
  • අනුප්පාදීසෙස පරිනිබ්බානය වෙත පිවිසීමට වූ විවේකය වඩාගෙන, දහම් ව්‍යාප්තියට සේවය කරන්න.

සාරාංශයෙන් – ප්‍රථම ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය

👑

අවසාන මග්ගය

සංසාරය අවසන් කරමින්, අරහන්ත සත්‍යය අවබෝධ කරන එකම මඟ.

🔥

සියලු කෙලෙස් නිරෝධය

රූප/අරූප රාග, මාන, උද්ධච්ච, අඤ්ඤාණ – අවසන් ශේෂයන් සම්පූර්ණයෙන් නසයි.

🧘

ප්‍රථම ධ්‍යානයේ පදනම

විචාර සහිත සමාධිය ලක්ෂණ ත්‍රය නිරන්තරයෙන් දක්වා, මග්ගය සඳහා අවසන් බලය සපයයි.

🌅

අරහත් ජීවිතයට ආරම්භය

අරහත් ඵලය වෙත වහාම පිවිසෙමින්, අරහත් සුවය නිදහස භුක්ති විඳීමට සූදානම් වෙයි.

ප්‍රථම ධ්‍යානයේ අරහත්ත මග්ග චිත්තය – ත්‍රිහේතුක චිත්තයකි; ලෝකූත්තර මග්ගවල අවසන් පියවර ලෙස සියලු කෙලෙස් සම්පූර්ණයෙන් නසා, අරහත් ඵලයට මඟ සකස් කරන අති උතුම් මොහොතයි!

සාධු! සාධු! සාධු!

ලෝකූත්තර මග්ග සිතුවල අවසන් පියවර සම්පූර්ණයි • අරහත්ත මග්ගය මානව ජීවිතයේ උතුම් මාරුවයි.

ඉදිරියට: අරහත් ඵල සමාපත්තිය නිතර භාවිතයෙන් නිවන අනුභවය ශක්තිමත් කරගෙන, පරිනිබ්බානයට සූදානම් වන්න.

}