මුල් පිටුවට

උපේක්ෂා • ඒකාග්‍රතා සහිත පංචම ධ්‍යානය

රූපාවචර කුසල සිත් 5 න් අන්තිම ය; සියලු ජ්හානික අංග ඉක්මවා ගිය පරම සමාධිය

රූපාවචර කුසල 5 න් 5 චෛතසික 32 ත්‍රිහේතුක (අලෝභ • අදෝස • අමෝහ) ජ්හානික අංග 2 (උපේක්ෂා • ඒකාග්‍රතා)

තනි වශයෙන් ඉතිරිවන අංග 2

  • උපේක්ෂා: සතුට සන්සුන් සුව පවා ඉක්මවා ගිය නිර්වාණ සදාකාලික මැදිහත් බව.
  • ඒකාග්‍රතා: කිසිදු සංවේගයක් නොමැතිව එක අරමුණ මත පවතින පරම සමාධිය.
  • පීති • සුඛ නොමැත: හැඟීම් ධාරාව පසුපසට හැරුණු නිසා සුවද නොවේ; සීතල උපේක්ෂාවේ නවතම සන්සුන් බව පමණක්.

සරල උදාහරණය

"භාවනා පියවර 1 සිට 4 දක්වා පීතිය, සුවය අඩුව අඩුව දියවී තිබේ. දැන් මට පාහේ ආවේ, සිත තුළ හරිම නිශ්චල උපේක්ෂාවක්. කිසිම භාවයක් නැතිව මහත් සමාධියක් පවතින ලෝකය."

"උපේක්ෂා"

  • කෙළෙසක් සතුටට හෝ දුක්කයට නැවිසීම; පරම සමබුද්ධ සමාන ක්ෂණික නිර්වේදිතය.
  • පංචම ධ්‍යානයේ තනි වේදනා – පාණතිකා උපේක්ෂා වේදනාව.

"එකග්‍රතා"

  • මේ මට්ටමේදී සමාධිය වඩාත් පිරිසිදුයි; කිසිදු සංවේගයකින් නැතිව අරමුණ එදා පැවතියි.

"පීති නැතිවීම"

  • තෘතීය දෙසින් සුව පමණක් ඉතිරි වූයේ නම්, දැන් සුව ද නිරෝධවේ.
  • අවික්ල සමාධියට පෙර කෙලෙසක් සුවට ඇලීම නැති වෙයි.

රූප ධ්‍යානයේ අවසාන් පියවර

5

රූපාවචර කුසල සිත්

අන්තිම (5) වැනි සමාධිය.

32

චෛතසික සංයුතිය

විතර්ක • විචාර • පීති • සුඛ අහිමි.

89 / 121

සම්පූර්ණ චිත්ත ලෝකය තුළ

රූප කුසල සිත් 5 – සංඛ්‍යා ක්‍රමය

1. ප්‍රථම ධ්‍යානය
2. දුතිය ධ්‍යානය
3. තෘතීය ධ්‍යානය
4. චතුර්ථ ධ්‍යානය
5. පංචම ධ්‍යානය ⭐

උපේක්ෂා + ඒකාග්‍රතා පමණක් පවතින අවසන් රූප ධ්‍යානය; ඊළඟට අරූප ධ්‍යානයට පිවිසීමට දොරටුව.

ත්‍රිහේතුක රූප කුසලය – අමෝහ + පඤ්ඤින්ද්‍රිය + ඤාණ පවතින අතර, ජ්හානික අංග ලෙස උපේක්ෂා • ඒකාග්‍රතා පමණක් ඉතිරිවෙයි.

සබ්බ චිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස වේදනා (උපේක්ෂා) සඤ්ඤා චේතනා ඒකග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

කුසල සාධාරණ 19

අලෝභ අදෝස අමෝහ සද්ධා සති හිරි ඔත්තප්ප කාය පසද්ධි චිත්ත පසද්ධි කාය ලහුතා චිත්ත ලහුතා කාය මුදුතා චිත්ත මුදුතා කාය කම්මඤ්ඤතා චිත්ත කම්මඤ්ඤතා කාය පාගුඤ්ඤතා චිත්ත පාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා පඤ්ඤින්ද්‍රිය ඤාණ

ජ්හානික විශේෂ චෛතසික

උපේක්ෂා ඒකාග්‍රතා අධිමොක්ඛ විරිය ඡන්ද

පීතිය හා සුවය නොමැතිවීම නිසා සිතේ නිශ්ශබ්ද සන්සුන් බව අති විශේෂයි.

1. තෘතීය ධ්‍යානයේ පීතිය සන්සුන් කිරීම – සුව ද අත්හරුන විට ඉතිරිවන්නේ උපේක්ෂා ප්‍රමුඛ සමාධිය.
2. කසීණ භාවනාවේ අරමුණ භාරයට ගෙන, සංවේගී ප්‍රීතිය නවා, පරම උපේක්ෂාව මතු කිරීම.
3. මෛත්‍රී භාවනාව උපේක්ෂා බ්‍රහ්මවිහාරය වෙත උක්සේ දැමූ විට ඇතිවන නිශ්චල චිත්තස්ථීතිය.
4. සතිපට්ඨාන භාවනාව මඟින් සුවද දුක්ද උපේක්ෂාවෙන් දකින සන්සුන් තත්වය.
5. කල්‍යාලාභූත භාවනා ගුරුවරයකුගේ උපදෙස් අනුව "සුවට ඇලීම" අත්හරින අත්දැකීම.
6. අරූප ධ්‍යානයට පිවිසීමට පෙර අවශ්‍ය සමාධි පදනම සේ මේ මට්ටම රැඳවීම.
7. විදර්ශනා භාවනාවට පෙර සමාපත්තියක් ලෙස උපේක්ෂා සමඟ ජ්හානය පවත්වාගැනීම.
8. ප්‍රාඥ මාර්ගවල සමාධිය ප්‍රගුණ කිරීමට සුවට අලූතින් අදාල නොවී උපේක්ෂාවේ සම්මතය.

ධර්මසංගණී • අභිධම්මත්ථ සංගහ

  • රූප කුසල චිත්ත සටහනේ අන්තිම (පස්වැනි) චිත්තය ලෙස දක්වා ඇත.
  • ජ්හානික අංග – උපේක්ෂා • ඒකාග්‍රතා පමණක්; අනෙක් අංග (විතර්ක, විචාර, පීති, සුඛ) වගකීම් අවසන්.
  • අරූප සමාපත්තියට පිවිසීමට පෙර අවශ්‍ය පිරිසිදු සමාධිය මෙයි.
  • විපාක හා ක්‍රියා චිත්තවලද මේම ව්‍යුහයක් පවතින බව අභිධම්මය විග්‍රහ කීවේය.

සමාධි ප්‍රගතිය

  • විතර්ක → විචාර → පීති → සුඛ → උපේක්ෂා ලෙස අංග අතික්‍රමණයේ අවසාන පියවර.
  • පරම සන්සුන් බව නිසා ආශාවට හෝ ආදරයෙන් අළුත්වැඩියා නොවී; උපේක්ෂා සාරවත්.
  • මම මට්ටමෙන් පසු සමාධි අරූපික ලෝකයේ යාච්ඤා සඳහා පදනම සකස් කරයි.

ප්‍රතිඵල

  • රූප බ්‍රහ්ම ලෝක උපතට වඩාත් ශක්තිමත් කුසල කර්ම.
  • උපේක්ෂාව පදනම් වන නිසා සංඛාරයන් අත්හර විදර්ශනාට පහසු වේ.
  • සිත් නිරාඛ්‍යානාත්මක සන්සුන් බව තුළ පව් දුරලීමට පදනම.

ප්‍රතිකාර / පවත්වා ගැනීම

  • උපේක්ෂාවට ඇළුන නිසා "සඵල තත්ත්වයෙන්" අහංකාර නොවීම.
  • උපේක්ෂාව නිසා සැප මට්ටම අමතක නොවී, තවදුරටත් නිරවද්‍ය දර්ශනය පිළිබඳ විමර්ශනය.
  • ඊළඟට අරූප සමාපත්තියට පියවර – ආකාශානඤ්චායතන ආදී 4 මට්ටම්.

සාධාංශයෙන් – පංචම ධ්‍යානයේ රූප කුසල චිත්තය

🕊️

උපේක්ෂා පරම

සතුට හෝ දුක්කය හෝ නැති, පිරිසිදු මැදිහත් බව රැඳේ.

🎯

ඒකාග්‍රතා ගැඹුරු

අරමුණ අකඳුලු කිරීමක් නොමැතිව රඳා පවතී.

🧠

ත්‍රිහේතුක

අමෝහ, පඤ්ඤින්ද්‍රිය, ඤාණ සමඟ සම්පූර්ණ රූප කුසලය.

🚪

අරූප දොරටුව

අරූප සමාපත්තියට පිවිසීමට අවශ්‍ය අවසාන පදනමයි.

පංචම ධ්‍යානය = උපේක්ෂා + ඒකාග්‍රතා පමණක් යුත්, ත්‍රිහේතුක රූප කුසල චිත්තයකි – සන්සුන්, නිර්විකල්ප සමාධිය!

සාධු! සාධු! සාධු!

රූපාවචර කුසල 5/5 සම්පූර්ණයි • ඊළඟට අරූපාවචර ධ්‍යානයට ගමන්!

මතක තබා ගන්න: උපේක්ෂාවට ඇලී නොවී, එයත් අනිච්ච/දුක්ඛ/අනාත්ම ලෙස විමර්ශනය කිරීමෙන් විදර්ශනා මග දිග හැරේ.

}