මුල් පිටුවට

සුඛ • ඒකාග්‍රතා සහිත චතුර්ථ ධ්‍යානය

රූපාවචර කුසල සිත් 5 න් සිව්වැන්න • පීතිය අත්හැර සුව හා සමාධිය පමණක් පවත්වාගන්නා භාවනා තත්ත්වය

රූපාවචර කුසල 5 න් 4 චෛතසික 33 ත්‍රිහේතුක (අලෝභ • අදෝස • අමෝහ) ජ්හානික අංග 2 (සුඛ • ඒකාග්‍රතා)

අංග 2ක් පමණයි

  • පීතිය ඉවත්: තෘතීය ධ්‍යානයේ පීතිය සන්සුන් විවේකයක් බවට පරිවර්තනය වේ.
  • සුඛ: තුලපත්රණ නැති, නිශ්චල මානසික සැනසීම පමණක්.
  • එකග්‍රතා: අරමුණට නොසැලී රැඳෙන්නාවූ තද සමාධිය.
  • සංවේගයේ නවතා: සිත ප්‍රවෘත්තියේ දැඩි සන්සුන්තාව.

සරිලන උදාහරණය

"තෘතීය ධ්‍යානයේ පීතිය දියවී ඉතිරිවූ ශාන්ත සුවය හා අර්ථවත් එකග්‍රතාව පමණක් පවතී. මෙහි සන්සුන් භාවය බලවත් නිසා සිත ප්‍රතිසංස්කරණයකින් තොරව අරමුණ මත නිරන්තර ව විවේකීව හිඳී."

"සුඛ"

  • අභිධම්මයෙහි පස්කමට අයත් – ජ්හානික සුවය.
  • පීතියට වඩා සන්සුන්, මනෝසන්තුෂ්ට විවේක සුව.

"එකග්‍රතා"

  • ජ්හානික සමාධිය සවිමත්ව පවතී.
  • අරමුණ මත සිත ලේසිව රඳවීමට හැකි තත්වය.

"පීතිය නොමැතිවීම"

  • භාවනාවේ සංවේගී ප්‍රීතිය නාස්ති – පැහැදිලි සන්සුන් බව පවතී.
  • ඊළඟ පියවර (පඤ්චම ධ්‍යානය) සඳහා පෙර පදනම.

රූප ධ්‍යානයේ පියවර තුළ තැන

5

රූපාවචර කුසල සිත්

සිව්වැන්න – පීතියෙන් පහවුණු නිරවද්‍ය සුව

33

චෛතසික සංයුතිය

විතර්ක • විචාර • පීති අහිමි

89/121

සම්පූර්ණ චිත්ත පද්ධතිය තුළ

රූප කුසල සිත් 5 – සංඛ්‍යා පද්ධතිය

1. ප්‍රථම ධ්‍යානය
2. දුතිය ධ්‍යානය
3. තෘතීය ධ්‍යානය
4. චතුර්ථ ධ්‍යානය ⭐
5. පඤ්චම ධ්‍යානය

සිව්වැන්න = පීතිය නොමැතිව සුව හා සමාධිය පමණක් පවතින නිරවද්‍ය සුංණත භාවය.

ත්‍රිහේතුක රූප කුසලය – අමෝහ + පඤ්ඤින්ද්‍රිය + ඤාණ පවතින නමුත් විතර්ක, විචාර, පීති අහිමි.

සබ්බ චිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස වේදනා සඤ්ඤා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

කුසල සාධාරණ 19

අලෝභ අදෝස අමෝහ සද්ධා සති හිරි ඔත්තප්ප කාය පසද්ධි චිත්ත පසද්ධි කාය ලහුතා චිත්ත ලහුතා කාය මුදුතා චිත්ත මුදුතා කාය කම්මඤ්ඤතා චිත්ත කම්මඤ්ඤතා කාය පාගුඤ්ඤතා චිත්ත පාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා පඤ්ඤින්ද්‍රිය ඤාණ

ජ්හානික විශේෂ චෛතසික

සුඛ ඒකාග්‍රතා අධිමොක්ඛ විරිය ඡන්ද

පීතිය නොමැතිව සුව හා සමාධිය පමණක් පවත්වාගැනීමේ නිශ්චල හැඟීම මෙහි විශේෂත්වයයි.

1. තෘතීය ධ්‍යානය දිගු කලක් රැඳවූ භාවනාකරු, ප්‍රීතිය සන්සුන් කරන්න දැනුවත්ව උත්සාහ කළ විට සිත සුව පමණක් රඳවයි.
2. කසීණ භාවනාවේ පටල මත නිරන්තරව සිත තබාගෙන, සංවේගී ප්‍රීතිය අඩු කර සුව + සමාධිය පමණක් පවත්වාගැනීම.
3. මෛත්‍රී භාවනාවකදී ප්‍රීතිය අඩාල වී, අලුත් සන්සුන් සුව හා නිශ්ශබ්ද සමාධි පමණක් ඉතිරිවීම.
4. සතිපට්ඨාන භාවනාව මගින් විවේකී සතිකරණය – සුව හා කෙලෙසක් සමාධිය පමණක් සකස් කිරීම.
5. භාවනා ගුරුවරයාගේ උපදෙස් අනුව "පීතිය මැඩපැවැත්විම" පුහුණු කිරීම – සිත නිශ්චල සුවේ රඳවනු ලැබීම.
6. විදර්ශනා සූදානමක් ලෙස, ප්‍රමුදිත ප්‍රීතිය හුදු සන්සුන් සුවට පරිවර්තනය කිරීම.
7. නිර්මාණාත්මක සමාධියේ යෙදුණූ භාවනාකරුකට, උද්ධච්ච නැතිව සුව + සමාධිය පමණක් පවතින අවස්ථාව.
8. හිමිදිරි භාවනාවකදී, ශක්තිමත් විවේක සුව හරහා සිත තවත් පියවරට (පඤ්චම) සූදානම් කිරීම.

ධර්මසංගණී • අභිධම්මත්ථ සංගහ

  • රූප කුසල චිත්ත සටහනේ සිව්වැන්න ලෙස සඳහන්යි.
  • පංච නීවරණ සම්පූර්ණයෙන් නිරෝධ වී – සුව හා සමාධිය පමණක් පවතින ගැඹුරු ස්ථානය.
  • පීතියක් නොමැතිවීම නිසා සිතේ ප්‍රමෝදය පරාජය වෙයි; විවේකමය ආලෝකය පවතී.
  • විපාක සහ ක්‍රියා චිත්ත සමඟ අදාළ 2 වෙනත් චිත්තවලද මේම ව්‍යුහය පවතී.

සමාධි ප්‍රගතිය

  • තෘතීය ධ්‍යානයේ ප්‍රීතිය මෙන්ම සන්සුන් සුවට පරිවර්තනය කළ යුතුයි.
  • නව පීතියක් සොයා යන්නේ නැතිව, අභ්‍යන්තර සන්සුන් බව සවිමත් කිරීම යටතේ.
  • ඊළඟ පියවර – පඤ්චම ධ්‍යානය (උපේක්ෂා + ඒකාග්‍රතා) සඳහා දළපහේ පදනම.

ප්‍රතිඵල

  • රූප භූමියේ භාවප්‍රතිසන්ධියට උපකාරී කුසල කර්මය.
  • ශක්තිමත් සමාධියක් නිසා විදර්ශනා භාවනාවට ඉතා සුදුසු පදනම.
  • සංවේගී ප්‍රමෝදය නොමැති නිසා මානසික සන්සුන් බව විශේෂිතයි.

ප්‍රතිකාර / පවත්වා ගැනීම

  • සුවට ඇලුනු බවක් ඇති නොවීම – සුවද අනිච්ච බව විමර්ශනය.
  • සමුදය කෝණක් නොවැඩි වීමට යෝනිසෝ මනසිකාරය වැඩීම.
  • ඊළඟ පියවර (පඤ්චම ධ්‍යානය) සඳහා උපාය: සුව දියවී උපේක්ෂාව ඉතිරි වීම.

සාරාංශයෙන් – සුව හා සමාධිය පමණක් පවත්වාගත් චතුර්ථ ධ්‍යානය

😊

සුඛයෙන් පිරි

ප්‍රීතිය නැති වුවත් භාවනාවේ අභ්‍යන්තර සුව පවතී.

🎯

ඒකාග්‍රතාව ශක්තිමත්

අරමුණ මත කිසිදු අඩපණයකින් තොරව රඳය.

🧠

ත්‍රිහේතුක

අමෝහ + පඤ්ඤින්ද්‍රිය + ඤාණ සවිමත්ව පවතින රූප කුසලයක්.

🕊️

සන්සුන් සමාධිය

සංවේගී ප්‍රීතිය අහිමි වීම නිසා අභ්‍යන්තර සන්සුන් බව මතුවේ.

චතුර්ථ ධ්‍යානය = සුඛ + ඒකාග්‍රතා දෙකෙන් පමණක් යුත්, ත්‍රිහේතුක රූප කුසල චිත්තයකි – ඉතා සන්සුන්, නිශ්ශබ්ද සමාධියක්!

}