මුල් පිටුවට

ප්‍රීති • සුඛ • ඒකාග්‍රතා සහිත තෘතීය ධ්‍යානය

රූපාවචර කුසල 5 න් තුන්වැන්න • විචාරය අත්හැර, ප්‍රීති • සුඛ • සමාධිය පමණක් පවත්වාගන්නා භාවනා තත්ත්වය

රූපාවචර කුසල 5 න් 3 චෛතසික 34 ත්‍රිහේතුක (අලෝභ • අදෝස • අමෝහ) ජ්හානික අංග 3 (පීති • සුඛ • ඒකාග්‍රතා)

අංග 3ක් තනිව පවතී

  • විතර්ක • විචාර අත්හැරලා – ජ්හානික සිත දැන් ස්වයං වැඩේ කරයි.
  • පීති: සමාධිමය ප්‍රමෝදය තවමත් සජීවිය.
  • සුඛ: වැඩි වශයෙන් නිශ්චල සැප හැඟීම.
  • ඒකාග්‍රතා: අරමුණ මත තදින් තබාගැනීම.

සරිලන උදාහරණය

"විතර්කය, විචාරය පුරෝගාමීව අහුරු කරගෙන ඇති භාවනාකරුට, දැන් ඒ දෙක අවශ්‍ය නැහැ. සිත ප්‍රමෝදයෙන් (පීති) සහ සුවයෙන් (සුඛ) පිරිනිහිටමින්, එක් අරමුණක (ඒකාග්‍රතාව) පමණක් රැඳී සිටීම තෘතීය ධ්‍යානයයි."

"පීති"

  • අභිසාරී ප්‍රමෝදයක් – හෘද සම්ප්‍රාප්තිය.
  • විතර්කය අහිමි වුවත් පීතිය තවම පවතින අවස්ථාව.

"සුඛ"

  • ප්‍රීතියට පසු ඇතිහිටින මනෝසන්තුෂ්ට සැනසීම.
  • කාමික සුඛ නොව – භාවනාවේ උපන් සුවය.

"ඒකාග්‍රතා"

  • අරමුණ නොසැලී තබා ගැනීම – සමාධිය.
  • නිවැරදි මනසිකාරය සමඟ තවත් බරවත් වේ.

රූප ධ්‍යානයේ ප්‍රගතිය තුළ තැන

5

රූපාවචර කුසල සිත්

තුන්වැන්න – ජ්හානික අංග 3ක් පමණක්.

34

චෛතසික සංයුතිය

විතර්ක + විචාර නොමැති නිසා හිස්.

89/121

සම්පූර්ණ චිත්ත පුංජය තුළ

රූප කුසල සිත් 5 – සංඛ්‍යා පද්ධතිය

1. ප්‍රථම ධ්‍යානය
2. දුතිය ධ්‍යානය
3. තෘතීය ධ්‍යානය ⭐
4. චතුත්ථ ධ්‍යානය
5. පඤ්චම ධ්‍යානය

තෘතීය ධ්‍යානය = විචාර අත්හැර – පීති • සුඛ • සමාධිය පමණක් පවත්වාගැනීමේ සවිස්තර පියවර.

ත්‍රිහේතුක රූප කුසලයක් – අමෝහ, පඤ්ඤින්ද්‍රිය, ඤාණ පවතින අතර විතර්ක • විචාර නසා ඇත.

සබ්බ චිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස වේදනා සඤ්ඤා චේතනා ඒකාග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

කුසල සාධාරණ 19

අලෝභ අදෝස අමෝහ සද්ධා සති හිරි ඔත්තප්ප කාය පසද්ධි චිත්ත පසද්ධි කාය ලහුතා චිත්ත ලහුතා කාය මුදුතා චිත්ත මුදුතා කාය කම්මඤ්ඤතා චිත්ත කම්මඤ්ඤතා කාය පාගුඤ්ඤතා චිත්ත පාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා පඤ්ඤින්ද්‍රිය ඤාණ

ජ්හානික විශේෂ චෛතසික

පීති සුඛ ඒකාග්‍රතා අධිමොක්ඛ විරිය ඡන්ද

විතර්ක හා විචාර ඉවත් වන අතර, පීති + සුඛ + එකග්‍රතාව තනිව පවත්වා නිශ්චල සමාධිය ගැඹුරු කරයි.

1. පළමු හා දෙවන ධ්‍යානය නිරන්තර රැඳවූ භාවනාකරුගේ සිත, විචාරය ස්වයං නසාගෙන පීති • සුඛ පමණක් පවතින අවස්ථාව.
2. කසීණ පටලය මත මනස ස්ථාපිත කළ විට, නැවත නැවත අරමුණට යොමු කිරීම අවශ්‍ය නොවී සුවය පමණක් මතුවීම.
3. මෛත්‍රී භාවනාවේ ප්‍රගතිය තුළ, ප්‍රීතිය අන්තරා හුන් වුවත්, සිත ප්‍රීති • සුඛ සමඟ පමණක් රැඳී සිටීම.
4. අනුසටි භාවනාකරුගේ අභ්‍යන්තර සන්සුන් තත්ත්වය – හුස්ම සංඥාව භාරේ නැතිව ධ්‍යානික සුවය පමණක් පවතින යාම.
5. බ්‍රහ්ම විහාර භාවනාවකදී වඩාත් නිශ්චල සමාධියට යාම, සිතේ ප්‍රීති • සුඛය පමණක් ඉතිරිවීම.
6. පංච නීවරණය සම්පූර්ණයෙන් නිරෝජනය වූ පසු, සති හා සමාධි උදව්වෙන් පීති • සුඛ තුළ වසන මොහොත.
7. භාවනා ගුරුවරයෙකුගේ උපදෙස් මත විචාර අත්හැරීමේ අත්දැකීම ලැබීම.
8. විදර්ශනා සඳහා පෙර සමාධිය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට මේ ධ්‍යානය භාවිත කිරීම.

ධර්මසංගණී • අභිධම්මත්ථ සංගහ

  • රූප කුසල චිත්ත තුන්වැන්න ලෙස මතක් වේ.
  • විචාර අත්හැරීම – භාවනා පියවර තුන්වෙනි අවස්ථාව.
  • පීති • සුඛ • ඒකාග්‍රතාව තුළින් විද්‍යාත්මක සුවය ශක්තිමත් වේ.
  • විපාක හා ක්‍රියා චිත්ත තුනක ඇතුළත් – රූපාවචර විපාක / ක්‍රියා.

සමාධි ප්‍රගතිය

  • ස්වභාවිකව තද සමාධිය – අරමුණට නැවත නැවත යොමු කිරීම අවශ්‍ය නැත.
  • පීති සනීපයෙන් ප්‍රකාශ වන අතර, විචාර ඉවත් වීම නිසා සිත තවදුරටත් නිශ්චල වේ.
  • ඊළඟ පියවර (චතුත්ථ ධ්‍යානය) සඳහා පීති අත්හැරීමට මෙය පදනම වේ.

ප්‍රතිඵල

  • රූප භූමියේ උපදින්නට හේතු වන උපකාරී කුසල කර්ම.
  • පීති සහ සුඛ මඟින් සමාධිය දිගුකාලීනව පවත්වා ගැනීම.
  • විදර්ශනා භාවනාවට දෘඪ පදනම.

ප්‍රතිකාර / පවත්වීම

  • අතිරික්ත ප්‍රීතියට ඇලී නොවීම – සමුදය බලවා දැකීම.
  • අවවාදයක්: පීති අත්හැර ඊළඟ පියවරට (චතුත්ථ) මඟ පෙන්වීම.
  • සති-පඤ්ඤා සමඟ සමාධිය විපස්සනාට පරිවර්තනය.

සාරාංශයෙන් – තෘතීය ධ්‍යානයේ රූප කුසල චිත්තය

පීති පවතී

ප්‍රමෝදය තවමත් ජීවිතවත්; විචාර නැතිවද මෙම ප්‍රීතිය පවත්වා ගනී.

😊

සුඛ ප්‍රමුඛ

මෙහෙයුම නිසා ඇති විවේක සුවය වැඩි ඉතිරිව පවතී.

🎯

ඒකාග්‍රතා ශක්තිමත්

අරමුණ මත සිත ස්වයං රඳා පවතී; සමාධිය ගැඹුරුයි.

🧠

ත්‍රිහේතුක

අමෝහ + පඤ්ඤින්ද්‍රිය + ඤාණ සමඟ සම්පූර්ණ රූප කුසලයකි.

තෘතීය ධ්‍යානය = විචාරය නසා, පීති • සුඛ • ඒකාග්‍රතා තුනින් සමාධිය පුළුල් කළ ප්‍රබල ත්‍රිහේතුක කුසල චිත්තයයි!

}