මුල් පිටුවට

විතර්ක • විචාර • ප්‍රීති • සුඛ • ඒකාග්‍රතා සහිත ප්‍රථම ධ්‍යාන කුසල සිත

රූපාවචර කුසල සිත් 5 න් පළමුවැන්න • පංචකිය ජ්හානික අංග සමග

රූපාවචර කුසල 5න් 1 චෛතසික 36 ත්‍රිහේතුක (අලෝභ • අදෝස • අමෝහ) පංචජ්හානික අංග

ක්‍රියාකාරී අංග 5

  • විතර්ක: සිත අරමුණට මුලින් යොමු කිරීම.
  • විචාර: අරමුණ මතදීම තබාගැනීම.
  • ප්‍රීති: භාවනා සාර්ථක වීමේ ප්‍රමෝදය.
  • සුඛ: මානසික සුවය – කාමික නොව පවතින සැනසිල්ල.
  • ඒකාග්‍රතා: එකම අරමුණ මත දිරවූ මනස.

භාවනා අනුව එන ආකෘතිය

"කාය පසාරා සිතුවිල්ලකින් මට රූප ධ්‍යානාවට පිවිසිය හැකි විය. සිත නිතර අරමුණ වෙත යොමු කළා (විතර්ක) – එම අරමුණ පුරා ගෙන ආකාශය මත තබාගත්තා (විචාර). භාවනාවේ ප්‍රීතිය (පීති) සහ සුඛයත් සමග එකම අරමුණ මත ධ්‍යානික ඒකාග්‍රතාව නිරන්තර විය." → මෙය ප්‍රථම ධ්‍යානයේ කුසල චිත්තයයි.

වචන විස්තරයන්

  • විතර්ක: සිත අරමුණට මුල් වරට තල්ලු කිරීම (applied thought).
  • විචාර: එම අරමුණය හසුරුවාගෙන තබා ගැනීම (sustained thought).
  • ප්‍රීති: අභිසාරී ප්‍රමෝදයක් – ආත්මීය සතුට, කාමික නොවේ.
  • සුඛ: ලාභාගත මානසික සැනසිල්ල – පීතියට පසු විවේක සුවය.
  • ඒකාග්‍රතා: එකම අරමුණෙහි සදාකාලික ස්ථාවර සමාධිය.

රූපාවචර කුසලයේ විශේෂත්වය

  • මෙය භාවනාව (රූපභාවනා) මඟින් පමණක් ඇති වේ.
  • පංච නීවරණ දුරු කරගත් පසුව මෙය ඇතිවේ.
  • ස්වභාවිකව ත්‍රිහේතුක යි – අමෝහය හා පඤ්ඤා චෛතසිකය හා එක්.
  • පෘථග්ජනිකයාට මේ ධ්‍යානය කේන්ද්‍රීය අරමුණ යොමු කිරීම හා තබා ගැනීමේ ශිල්පයයි.

රූපාවචර ධ්‍යාන ක්‍රමය තුළ තැන

5

රූපාවචර කුසල සිත්

පළමුවැන්න – පංචකිය ධ්‍යානය

15

රූපාවචර සිත් සමස්ත ගණන

කුසල • විපාක • ක්‍රියා

89 / 121

අභිධම්මය චිත්ත ලෝකය

රූප කුසල සිත් 5 – සංඛ්‍යා පද්ධතිය

1. ප්‍රථම ධ්‍යානය ⭐
2. දුතිය ධ්‍යානය
3. තතිය ධ්‍යානය
4. චතුත්ථ ධ්‍යානය
5. පඤ්චම ධ්‍යානය

පළමුවැන්න පංචජ්හානික අංග සියල්ලම පවතින එකම රූප කුසල චිත්තයයි.

ත්‍රිහේතුක වන්නේ – අමෝහ + පඤ්ඤින්ද්‍රිය + ඤාණ ලැබීම නිසා 36 චෛතසික.

සබ්බ චිත්ත සාධාරණ 7

ඵස්ස වේදනා සඤ්ඤා චේතනා ඒකග්‍රතා ජීවිතින්ද්‍රිය මනසිකාර

කුසල සාධාරණ 19

අලෝභ අදෝස අමෝහ සද්ධා සති හිරි ඔත්තප්ප කාය පසද්ධි චිත්ත පසද්ධි කාය ලහුතා චිත්ත ලහුතා කාය මුදුතා චිත්ත මුදුතාව කාය කම්මඤ්ඤතා චිත්ත කම්මඤ්ඤතා කාය පාගුඤ්ඤතා චිත්ත පාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා පඤ්ඤින්ද්‍රිය ඤාණ

ජ්හානික විශේෂ චෛතසික

විතක්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකාග්‍රතා අධිමොක්ඛ විරිය ඡන්ද

උපරිම මනෝභාවයෙන් විමාර්ශනය කරන පංච ජ්හානික අංග (විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, ඒකාග්‍රතා) මෙහි අවශ්‍ය පදනමයි.

1. ආනාපාන භාවනාව ආරම්භ කළ භාවනාකරු – හුස්මට සිත අරමුණ කර, නැවත නැවත යොමු කරන විතර්කය පුහුණු කළ මොහොත.
2. ක්ෂීරසමූහකේ මත එකග්‍රවීම – උපදේශය මත සිත තබාගෙන විචාරයෙන් අරමුණට හුරු කිරීම.
3. භාවනා ගුරුවරයෙක් අනුග්‍රහයෙන් අවරුද්දක උත්සාහයෙන් පංච නීවරණ දුරු කළ පසු ලැබූ ප්‍රීති.
4. බ්‍රහ්මවිහාර මෛත්‍රී භාවනාව හරහා වූ ප්‍රථම ධ්‍යානය – සිත තනි අරමුණකට සෙමින් ගෙන යාම.
5. පසුරු ධ්‍යානය (කසීණ භාවනා) – විතර්ක, විචාර ශිල්පයෙන් කසීණ පටල මත මනස තබාගැනීම.
6. කාය සංඥා නිවැරදිව ඇරඹූ විට ලැබූ ප්‍රමෝදය (ප්‍රීති) හා අවසන් වෙද්දී ඇති සැනසීම (සුඛ).
7. ධර්ම දේශනාවක් අසා භාවනා රීඛාව අනුගමනය කළ පසු අභ්‍යන්තර ඒකාග්‍රතාව සමග ලැබූ අරමුණ.
8. ගෞතම බුද්ධයාගේ උපදෙස් අනුව පංච නීවරණ නසන සමානක් – පංචධාංජන අංගවලින් සමන්වය වූ සිත.
9. විපස්සනාසින්ඛා හැර මෘදු භාවනා අරමුණක් මත නිරන්තරයෙන් එක්කොට සෙනඟා වීම.
10. භාවනා පින්වතුන්ට උපදෙස් දෙමින් විතර්කය – විචාරය – ප්‍රීති – සුඛ – ඒකාග්‍රතාව ලබා ගැනීමේ ක්‍රමය පැහැදිලි කිරීම.

ධර්මසංගණී හා අභිධම්මත්ථ සංගහ

  • ධර්මසංගණී 14 – රූප කුසල චිත්ත විභාගයේ පළමු කුසල සිත.
  • පංච නීවරණය මැඩලීම: කාමචන්දා, පටිඝ, ළගේ, උද්ධච්ච-කුක්කුච්ච, විචිකිච්ඡා.
  • පංච ජ්හානික අංග සමග ජ්හානික සම්මන්ත්‍රණය: (අ) පංචකිය – පසුපස ධ්‍යානයේ අංග අඩුවෙන ආකාරය.
  • කර්මය: රූපලෝකී යාමේ ප්‍රබල කුසල විෂයය – භූමි ප්‍රමණයෙන් ප්‍රධාන.

භාවනා සංවිධාන

  • අනාරම්භක අරමුණක් (කසීණ/අනුසටි/බ්‍රහ්මවිහාර) හරහා වර්ධනය.
  • ප්‍රථම ධ්‍යානයේ සමාධිය සුරැකීමට යෝනිසෝ මනසිකාරය, සති, පඤ්ඤා අවශ්‍ය.
  • ජ්හානික නිවැරදි වීමෙන් පසුව විපස්සනා භාවනාවට පදනම සකස් වේ.

කාර්යශීල ප්‍රතිඵල

  • රූපලෝකී භූමියෙහි උපපතියක්, දීර්ඝ සමාධි බලයක්.
  • මනාසික විශුද්ධිය, කාම චිත්ත සෝමසැනසීම, මහගත ප්‍රමෝදය.
  • දෙවියන්ගේ රූප ලෝක සන්සුන් භාවය, සමාධි වැඩිවීම.

ප්‍රතිකාර / ප්‍රගති මාර්ග

  • පංච නීවරණ දුරලන සෑම මොහොතකම නිරන්තර පාළනය.
  • සටන් වඳ වීමට එය විපස්සනාවට මඟ පෙන්වීම – අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම විමර්ශනය.
  • මනා භාවනා ගුරු උපදෙස්, සති-සමථය සංයුක්ත කිරීම.

සාධු! සාධු! සාධු!

🌀

පංචජ්හානික අංග

විතර්ක • විචාර • පීති • සුඛ • ඒකාග්‍රතා

🌿

ත්‍රිහේතුක

අලෝභ • අදෝස • අමෝහ

🏛️

රූපලෝක පදනම

පංච නීවරණය මැඩලූ සමාධිය

🧘

සමථ භාවනා ප්‍රමුඛ

වීරිය + සති + පඤ්ඤා එක්ක

ප්‍රථම ධ්‍යානය – පංචජ්හානික අංග පූර්ණව ඇතිව ත්‍රිහේතුක රූප කුසල චිත්තය!

සාධු! සාධු! සාධු!

රූපාවචර කුසල 1/5 සම්පූර්ණයි • ඊළඟ පියවර – ද්විතීය ධ්‍යානයට!

}