රහතන් වහන්සේලාගේ සහේතුක ක්රියා චිත්තය • කර්ම විපාක නොදෙන සිත
😊 සතුටින් යුක්ත සිතක්
🧠 ඤාණයෙන් යුක්ත සිතක්
🌱 ස්වභාවිකව පැන නගින සිතක්
👑 රහතුන්ට පමණක් ඇති සිතක්
සරල උදාහරණ:
රහතන් වහන්සේ දානයක් කරන විට, සීලයක් රකින විට, භාවනාවක් කරන විට, හෝ ධර්මය දේශනා කරන විට මෙම චිත්තය පැන නගී. මෙය කුසල චිත්තයක් මෙන් ම ගුණාංග ඇති නමුත් කර්ම විපාක නොදෙන නිසා "ක්රියා" චිත්තයකි.
මානසික සතුට
සුඛ වේදනාව
ඤාණය සමඟ
සම්මා දිට්ඨිය ඇත
ස්වභාවිකව
පෙළඹවීමකින් තොරව
කර්ම විපාක නොදෙන
රහතුන්ගේ සිත
මානසික සතුටින්, ඤාණයෙන්, ස්වභාවිකව පැන නගින, කර්ම විපාක නොදෙන, රහතන් වහන්සේලාගේ සිත
✓ තිහේතුක
අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ යන හේතු තුනම ඇත
✓ සෝමනස්ස සහගත
මානසික සතුට (සුඛ වේදනාව)
✓ ඤාණ සම්ප්රයුක්ත
ඤාණය සමඟ (සම්මා දිට්ඨිය)
✓ අසංඛාරික
ස්වභාවිකව පැන නගින
සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික 7:
ඵස්ස, වේදනා, සඤ්ඤා, චේතනා, ඒකග්ගතා, ජීවිතින්ද්රිය, මනසිකාර
සෝභන සාධාරණ චෛතසික 19:
සද්ධා, සති, හිරි, ඔත්තප්ප, අලෝභ, අද්වේෂ, තත්රමජ්ඣත්තතා, කායපස්සද්ධි, චිත්තපස්සද්ධි, කායලහුතා, චිත්තලහුතා, කායමුදුතා, චිත්තමුදුතා, කායකම්මඤ්ඤතා, චිත්තකම්මඤ්ඤතා, කායපාගුඤ්ඤතා, චිත්තපාගුඤ්ඤතා, කායුජුකතා, චිත්තුජුකතා
සෝභන අඤ්ඤසමාන චෛතසික:
සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව (අවස්ථානුකූලව)
අප්රමාණ චෛතසික:
කරුණා, මුදිතා (අවස්ථානුකූලව)
| ලක්ෂණය | සාමාන්ය පුද්ගලයා | රහතන් වහන්සේ |
|---|---|---|
| චිත්ත වර්ගය | කුසල චිත්තය | ක්රියා චිත්තය |
| කර්ම විපාක | විපාක දෙයි | විපාක නොදෙයි |
| චිත්ත සංඛ්යාව | 1 (කුසල 8න්) | 114 (ක්රියා 11න්) |
| ගුණාංග | සමාන ගුණාංග | සමාන ගුණාංග |
| හේතු | තිහේතුක | තිහේතුක |
🔹 රහතන් වහන්සේ කර්ම සම්පාදනය නිමාවී ඇති නිසා ඔවුන්ගේ සිත් කර්ම විපාක නොදෙයි
🔹 කුසල චිත්තයක් මෙන් ම ගුණාංග ඇති නමුත් "ක්රියා" චිත්තයක් වේ
🔹 රහතන් වහන්සේ දානාදිය කරන විට මෙම චිත්තය පැන නගී
🙏 දානය කරන විට
සතුටින්, ඤාණයෙන්, ස්වභාවිකව දානය දෙන විට
🧘 භාවනා කරන විට
සමථ හෝ විදර්ශනා භාවනාවේ යෙදෙන විට
📖 ධර්මය දේශනා කරන විට
සතුටින් ධර්මය පැහැදිලි කරන විට
🌟 සීල රකින විට
ඤාණයෙන් යුක්තව සීල පිළිපදින විට
මෙය සහේතුක කාමාවචර ක්රියා චිත්ත 8න් පළමුවැන්නයි:
1. සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්ප්රයුක්ත අසංඛාරික ← මෙය
2. සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්ප්රයුක්ත සසංඛාරික
3. සෝමනස්ස සහගත ඤාණ විප්රයුක්ත අසංඛාරික
4. සෝමනස්ස සහගත ඤාණ විප්රයුක්ත සසංඛාරික
5. උපේක්ඛා සහගත ඤාණ සම්ප්රයුක්ත අසංඛාරික
6. උපේක්ඛා සහගත ඤාණ සම්ප්රයුක්ත සසංඛාරික
7. උපේක්ඛා සහගත ඤාණ විප්රයුක්ත අසංඛාරික
8. උපේක්ඛා සහගත ඤාණ විප්රයුක්ත සසංඛාරික
🔹 රහතන් වහන්සේට පමණක් පවතින චිත්තයකි
🔹 කර්ම විපාක නොදෙන නමුත් සෝභන ගුණාංග සියල්ලම ඇත
🔹 අසංඛාරික නිසා ස්වභාවිකව පැන නගී
🔹 සෝමනස්ස සහගත නිසා සතුටින් යුක්ත වේ
සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්ප්රයුක්ත අසංඛාරික ක්රියා යනු රහතන් වහන්සේලාට පමණක් පවතින සහේතුක ක්රියා චිත්තයකි. මෙය මානසික සතුටින්, ඤාණයෙන්, ස්වභාවිකව පැන නගින චිත්තයක් වන අතර කුසල චිත්තයක් මෙන් ම ගුණාංග ඇති නමුත් කර්ම විපාක නොදෙන නිසා "ක්රියා" චිත්තයක් වේ. රහතන් වහන්සේ දානය, සීල, භාවනා, ධර්ම දේශනා ආදිය කරන විට මෙම චිත්තය පැන නගී.