පස් ඉන්ද්රිය ද්වාර වෙත ආරම්මණය හරවා යොමු කරන සිත • ක්රියා චිත්ත
👁️👂👃👅🖐️ පස් ඉන්ද්රිය ද්වාර සඳහා
🎯 බාහිර ආරම්මණ හසු කරන සිත
🚪 පළමු දොරටුව විවෘත කරයි
සරල උදාහරණ:
ඔබ පොතක් කියවමින් සිටියදී හදිසියේ දොරේ තට්ටු කිරීමේ ශබ්දයක් ඇසෙනවා. එම ශබ්දය කන් ද්වාරයට හරවා යොමු කර හඳුනා ගැනීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ කරන්නේ පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චිත්තයයි.
පස්
පස් ඉන්ද්රියයන්
දොර / ද්වාරය
ආරම්මණ ඇතුළු වන මාර්ගය
හරවා යොමු කිරීම
ආරම්මණය වෙත අවධානය යොමු කිරීම
පස් ඉන්ද්රිය ද්වාර වෙත ආරම්මණය හරවා යොමු කරන සිත
චක්ඛු ද්වාර
ඇස - රූප
සෝත ද්වාර
කන - සද්ද
ඝාන ද්වාර
නාසය - ගන්ධ
ජිව්හා ද්වාර
දිව - රස
කාය ද්වාර
ශරීරය - ඵොට්ඨබ්බ
✓ අහේතුක
අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ හේතු නැත
✓ උපේක්ඛා සහගත
උදාසීන වේදනාව
✓ ඤාණ විප්රයුක්ත
ඤාණය නොමැති
✓ අසංඛාරික
ස්වභාවිකව පැන නගින
සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික 7:
ඵස්ස, වේදනා, සඤ්ඤා, චේතනා, ඒකග්ගතා, ජීවිතින්ද්රිය, මනසිකාර
පකිණ්ණක චෛතසික 4:
විතක්ක, විචාර, අධිමොක්ඛ, විරිය
පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චිත්තය පඤ්චද්වාර වීථියේ ආරම්භයේ පිහිටා ඇත:
👁️ දෘශ්ය ආරම්මණයක්:
මල්ලක් දකින විට පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චක්ඛු ද්වාරයට මල් රූපය හරවා යොමු කරයි
👂 ශ්රවණ ආරම්මණයක්:
සංගීතයක් ඇසෙන විට පඤ්චද්වාරාවජ්ජන සෝත ද්වාරයට ශබ්දය හරවා යොමු කරයි
👃 ඝ්රාණ ආරම්මණයක්:
සුවඳක් දැනෙන විට පඤ්චද්වාරාවජ්ජන ඝාන ද්වාරයට ගන්ධය හරවා යොමු කරයි
🚪 පළමු දොරටු චිත්තය
පඤ්චද්වාර වීථියේ ආරම්භයේ පිහිටා බාහිර ආරම්මණ හඳුනා ගැනීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ කරයි
🎯 ආරම්මණ හඳුනාගැනීම
බාහිර ආරම්මණය අදාළ ඉන්ද්රිය ද්වාරයට ඉදිරිපත් කරයි
⚡ ක්ෂණික ක්රියාකාරිත්වය
ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ ක්රියා කර විඤ්ඤාණ චිත්තයට මග සලසයි
පඤ්චද්වාරාවජ්ජන
• පස් ඉන්ද්රියයන්ට අරමුණ හසු කරයි
• පඤ්චද්වාර වීථියේ ආරම්භයේ
• බාහිර ආරම්මණ සඳහා පමණක්
• චිත්ත සංඛ්යාව: 111
මනොද්වාරාවජ්ජන
• මනසට අරමුණ හසු කරයි
• පඤ්චද්වාර වීථියේ මැදින් සහ මනෝද්වාර වීථියේ ආරම්භයේ
• අභ්යන්තර සහ බාහිර ආරම්මණ සඳහා
• චිත්ත සංඛ්යාව: 112
🔹 පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චිත්තය කර්ම විපාක නොදෙන ක්රියා චිත්තයකි
🔹 සියලුම සත්ත්වයන්ට (අරහතුන්ට ද) මෙම චිත්තය පවතී
🔹 ස්වභාවිකව පැන නගින අසංඛාරික චිත්තයකි
පඤ්චද්වාරාවජ්ජන යනු පස් ඉන්ද්රිය ද්වාර වෙත ආරම්මණය හරවා යොමු කරන අහේතුක ක්රියා චිත්තයයි. මෙය පඤ්චද්වාර වීථියේ ආරම්භයේ පිහිටා බාහිර ආරම්මණ (රූප, සද්ද, ගන්ධ, රස, ඵොට්ඨබ්බ) අදාළ ඉන්ද්රිය ද්වාරයට ඉදිරිපත් කරමින් හඳුනා ගැනීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ කරයි. මෙය පළමු දොරටු චිත්තය ලෙස ක්රියා කරයි.